طرح رویش چیست؟

انباشت نقدینگی در دارایی‌های غیر مولد یکی از معظلات اصلی اقتصاد کلان ایران است. این پول‌ها، بجای ورود به دارایی‌های مولد بیشتر در طلا، ارز، مسکن و خودرو سرمایه‌گذاری می‌شوند. اگر طرحی وجود داشته باشد که بتواند این پول‌ها را به سمت دارایی‌های مولد سوق دهد، تحول بزرگی در فضای اقتصادی ایران ایجاد خواهد کرد. از این رو وزارت اقتصاد و بازار سرمایه از طرحی به عنوان «طرح رویش» رونمایی کرده‌اند تا بتوانند این دارایی‌های انباشت شده در بازارهای غیر مولد را به سمت چرخه‌ی تولید هدایت کنند.

طرح رویش چیست؟

طرح رویش یک بسته‌ی اقتصادی است که در چند ماه گذشته از سوی وزارت اقتصاد مطرح شده است و هدف از اجرای آن، هدایت سرمایه‌های راکد مردمی از بازارهای غیر مولد همانند ارز خانگی، طلا، سپرده‌های بانکی و مسکن به سمت بازارهای مولد و ارزآور است. به گفته‌ی وزیر اقتصاد این طرح اگر به درستی اجرا و مدیریت شود، می‌تواند انقلاب بزرگی در بازار سرمایه‌گذاری ایران ایجاد کند.

سازوکار مالی طرح رویش

سازوکار مالی پیشنهادی برای طرح رویش به دو صورت اوراق مرابحه‌ی ارزی و صندوق‌های تضمین خواهد بود.

اوراق مرابحه‎‌ی ارزی

اوراق مرابحه نوعی اوراق صکوک هستند. این اوراق دارای سود و زمان در سر رسید مشخص هستند. یعنی افرادی که در اوراق مرابحه سرمایه‌گذاری می‌کنند، در زمان سر رسید سود و اصل پول خود را می‌توانند دریافت کنند. اوراق مرابحه طبق تعریفی که دارند قابلیت نقل و انتقال دارند. اگر فردی چنین اوراقی را خریداری کند، می‌تواند در بازار ثانویه مالکیت این اوراق را به شخص ثالث واگذار کند.

اما در طرح رویش که وزارت اقتصاد از آن رونمایی کرده‌ است، اوراق مرابحه‌‌ی ارزی مطرح است. یعنی سرمایه‌گذاران بجای اینکه بصورت ریالی در پرو‌ژ‌های اقتصادی مشارکت داشته باشند، بصورت ارزی در این پروژه‌ها فعالیت می‌کنند. در نتیجه سودی که به آن‌ها تعلق می‌گیرد، بصورت ارزی خواهد بود. چنین کاری باعث می‌شود سرمایه‌گذاران بجای خرید طلا و ارز، برای کسب سود بیشتر وارد این طرح‌ شوند.

صندوق‌های تضمین

مدیریت ریسک یک اصل اساسی و مهم برای سرمایه‌گذاران است. سرمایه‌گذاران قبل از ورود به هر بازاری ابتدا به بررسی ریسک و ضمانت‌های اجرایی آن توجه می‌کنند. وزارت اقتصاد و سازمان بورس برای اینکه بتوانند اعتماد سرمایه‌گذاران به طرح رویش را افزایش دهند، اقدام به تاسیس صندوق‌های تضمین می‌کنند. این صندوق‌ها متهعد می‌شوند تعهدات شرکت‌ها را بر عهده بگیرند و بخشی از ریسک سرمایه‌گذاری شرکت‌ها‌ را بر عهده بگیرند. با توجه به چنین شرایطی عملا اصل سرمایه‌ی ارزی سرمایه‌گذاران تضمین خواهد شد. به همین جهت، این احتمال وجود دارد طرح رویش با استقبال سرمایه‌گذاران مواجه شود.

انگیزه‌های اقتصادی طرح رویش

طرح رویش برای سه هدف اصلی مهار نقدینگی، تامین مالی و تقویت صادرات و ارز‌آوری از سوی وزارت اقتصاد و سازمان بورس پایه‌ریزی شده است.

مهار نقدینگی

نقدینگی در فضای اقتصادی ایران یک مشکل بسیار بزرگ است. چون نقدینگی باعث افزایش قدرت خرج کردن مردم جامعه می‌شود. با افزایش قدرت خرج کردن، تقاضا برای کالاهای سرمایه‌ای مانند مسکن، ارز، طلا و خودرو افزایش پیدا می‌کند. بر اساس اصول اقتصادی هرگاه تقاضا برای کالا یا خدماتی رشد کند، برای اینکه بازار به تعادل برسد، قیمت کالا یا خدمات افزایش خواهد یافت.

به همین دلیل طرح رویش یکی از اهداف اصلی آن مهار نقدینگی است. نقدینگی که در طلا، ارز و سپرده‌های بانکی قرار دارند، عملا هیچ‌گونه ارزش افزوده‌ای ایجاد نمی‌کنند. بلکه باعث می‌شود تقاضای سفته بازی برای برخی از دارایی‌ها رشد کند. از این رو، این طرح قصد دارد نقدینگی موجود در این بازارها را به خود جذب کند.

تامین مالی

در حال حاضر به دلیل وجود تحریم‌های نفتی و بانکی دولت کسری بودجه دارد. چون بخش زیادی از درآمد دولت از طریق فروش نفت و میعانات گازی تامین می‌شود. به دلیل وجود تحریم‌ها و کسری بودجه ناشی از آن تامین مالی پروژه‌های اقتصادی با مشکلات زیادی روبه‌رو شده است. با توجه به چنین شرایطی اگر دولت بخواهد پروژه‌های مالی را تامین کند، باید پول چاپ کند، با افزایش چاپ پول سرعت رشد تورم افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل طرح رویش یکی از اهداف اصلی آن تامین مالی پروژه‌ها بدون افزایش نقدینگی است. زیرا در این طرح، دولت بجای چاپ پول و افزایش نقدینگی از دارایی‌های مردم استفاده می‌کند.

تقویت صادرات و ارزآوری

هدف اصلی که برای طرح رویش مشخص کرده‌اند، تامین مالی پروژه‌های ارز آور است که بتواند نیاز‌های ارزی کشور را تا حد زیادی تامین کند. به بیان ساده‌تر، دارایی ارزی مردم صرف پروژه‌هایی خواهد شد که بتوانند صادرات کنند و برای کشور ارزآوری بالایی داشته باشند. زیرا در شرایط تحریم اقتصادی درآمد‌های ارزی کشور به‌شدت تحت تاثیر قرار گرفته است. از این رو این طرح می‌تواند نیازهای ارزی کشور را جبران کند.

چالش‌های پیش‌رو طرح رویش کدامند؟

طرح رویش بسیار کاربردی و تاثیرگذار بر اقتصاد است اما اجرای چنین طرحی با چالش‌های مختلفی روبه‌رو است.

اعتماد عمومی

در سال‌های گذشته اعتماد عمومی مردم به بازار سرمایه‌ کاهش یافته است. از این رو اصلی‌ترین چالش پیش‌رو برای اجرای طرح رویش، جلب اعتماد مردم و سرمایه‌گذاران است. بدون تضمین‌های قابل اعتماد به سرمایه‌گذاران، عملا این طرح نمی‌تواند به اهداف اصلی خود برسد.

شفافیت و نظارت دقیق

شفافیت در طرح رویش و نظارت دقیق بر اجرای آن از دیگر چالش‌های این طرح بزرگ است. زیرا مردم تصور می‌کنند هرگاه دولت بر یک مسئله‌ی اقتصادی نظارت کند ممکن است شفافیت کاملی در آن وجود نداشته باشد.

ریسک اقتصادی و ارزی

سرمایه‌گذاران طرح رویش بصورت ارزی در این طرح سرمایه‌گذاری می‌کنند. به این صورت که، سودی که دریافت می‌کنند بصورت ارزی است. اگر بنا به هر دلیل از جمله رفع تنش‌های اقتصادی و سیاسی، قیمت ارز در بازار کاهش چشمگیری پیدا ‌کند. این اتفاق باعث می‌شود افرادی که بصورت ارزی سرمایه‌گذاری کرده باشند، دارایی آن‌ها بصورت ریالی کاهش چشمگیری پیدا خواهد کرد.

اجرای ناقص یا تأخیر در پروژه‌ها

طرح رویش به این منظور است که مردم دارایی‌های خود را بجای سرمایه‌گذاری در ارز، طلا و مسکن وارد پروژه‌های پر پتانسیل صادرات محور سرمایه‌گذاری کنند. اما نگرانی که در ذهن سرمایه‌گذاران وجود دارد، اجرای ناقص یا تاخیر در انجام این پروژه‌ها است. اگر این پروژه‌ها بنا به هر دلیل بصورت ناقص اجرا شوند، باعث ایجاد نارضایتی در میان سرمایه‌گذاران خواهد شد.

تاثیر طرح رویش بر بازارهای مالی

بازارهای مالی همانند طلا، ارز و بورس تحت تاثیر طرح رویش قرار می‌گیرند. اگر این طرح به درستی اجرا شود، ممکن است بخش زیادی از نقدینگی بازار را به خود جذب کند.

بازار ارز

اولین بازاری که مستقیما تحت تاثیر طرح رویش قرار می‌گیرد، بازار ارز است. سرمایه‌گذاران بازار ارز برای پوشش تورم و حفظ ارزش پول اقدام به خرید و نگه‌داری ارز می‌کنند. اما در طرح رویش این سرمایه‌گذاران نه تنها می‌توانند دارایی خود را در برابر تورم حفظ کنند، بلکه بصورت ارزی نیز کسب سود می‌کنند. در نتیجه طرح رویش باعث سودآوری ارزی برای این سرمایه‌گذاران می‌شود. به همین جهت در بازار ارز کاهش تقاضا اتفاق می‌افتد.

بازار طلا و صندوق‌های طلا

بازار طلا همانند بازار ارز تحت تاثیر طرح رویش قرار می‌گیرد. چون بازار طلا ارزش افزوده ایجاد نمی‌کند و سرمایه‌گذاران تنها با افزایش قیمت طلا کسب سود می‌کنند. اما طرح رویش بگونه‌ای طراحی شده است که بصورت ارزی ارزش افزوده ایجاد کند. از سوی دیگر قیمت طلا همبستگی شدیدی با قیمت ارز دارد، یعنی زمانی که قیمت ارز رشد داشته باشد؛ همراستا با افزایش قیمت ارز، قیمت طلا نیز رشد خواهد کرد. اگر طرح رویش با استقبال سرمایه‌گذاران مواجه شود، عملا سرمایه‌هایی که قرار است در طلا سرمایه‌گذاری شوند؛ وارد این طرح خواهند شد. به همین دلیل تقاضا برای طلا در بازار کاهش چشمگیری خواهد داشت.

بازار‌های سنتی

بازارهای سنتی با احتمال زیادی وارد رکود خواهند شد. چون این بازارها، با وجود اینکه با افزایش تورم قیمت آن‌ها رشد می‌کند، اما سودآوری دلاری ندارند. از این رو فعالان بازار مسکن و خودرو بخشی از دارایی خود را برای کسب سود ارزی وارد طرح رویش می‌کنند.

صندوق‌های درآمد ثابت

صندوق‌های درآمد ثابت و بانک احتمالا زیاد تحت تاثیر قرار نگیرند. صندوق‌های درآمد ثابت و بانک سود ریالی و مطمئنی به سرمایه‌گذاران ارائه می‌دهند. از سوی دیگر این دو بازار، ریسک سرمایه‌گذاری بسیار کمی دارند، به همین دلیل متقاضیان این بازارها افرادی با شخصیت سرمایه‌گذاری ریسک گریز هستند. این گونه سرمایه‌گذاران تمایلی به پذیرش نوسانات قیمتی بازار ندارند.

بورس

طرح رویش اثر مثبتی بر بازار اوراق بهادار و به ویژه سهام و صندوق‌ های سهامی خواهد داشت. چون ارزی که از طرح رویش جمع آوری می‌شود به شرکت‌های صادرات محور و ارز آور اختصاص پیدا می‌کند. از این رو فعالان بازار انتظار دارند این شرکت‌ها با تقاضای زیادی روبه‌رو شوند. به همین دلیل سود آوری چنین شرکت‌هایی در بازه زمانی میان مدت و بلند مدت رشد چشمگیری خواهند داشت. قیمت این شرکت‌ها، تاثیر بسزایی بر شاخص کل بازار می‌گذارد.