اندیکاتور چیست و انواع آن کدام است؟

تحلیل تکنیکال از مهم‌ترین ابعاد، برای بررسی و تصمیم‌گیری زمان خرید و فروش سهام به حساب می‌آید. اما برای انجام تحلیل تکنیکال، از ابزارهای مختلفی مانند اندیکاتورها استفاده می‌شود. اندیکاتور‌ها در بورس دارای انواع مختلفی هستند که هر کدام از آن‌ها، کاربردی متفاوت در تحلیل تکنیکال دارند. بنابراین در این مقاله، به این که اندیکاتور چیست و انواع اندیکاتورها و کاربرد هر کدام‌ می پردازیم.

اندیکاتور چیست؟

زمانی که فرمول‌های ریاضی با کمک شکل‌های مختلف از حالتی انتزاعی به نمایی قابل مشاهده در تابلوهای روند قیمت سهام در بورس تبدیل می‌شوند، شکلی جامع و قابل فهم ارائه می‌دهند که به آن‌ها اندیکاتور – به زبان انگلیسی (Indicator) – گفته می‌شود. در واقع، اندیکاتورها با هر تغییری در قیمت و حجم معاملات، شکلی متفاوت به خود می‌گیرند و پیغامی را به فرد سرمایه‌گذار از موقعیت سهم موردنظرشان ارائه می‌دهند.

اهمیت اندیکاتورها در تحلیل تکنیکال چیست؟

می‌توان گفت که بزرگ‌ترین اهمیت اندیکاتورها، اطلاعاتی است که از آن‌ها استخراج می‌شود. اندیکاتورها در اطلاعاتی که ارائه می‌دهند، موارد مهمی را مانند روند آینده و شتاب حرکتی سهم و میزان خروج و ورود سرمایه به سهم شامل می‌شود. نوسانات کوتاه‌مدتی که در اندیکاتورها نشان داده می‌شوند، به کمک تحلیلگران برای پیش‌بینی روند سهام در آینده می‌آید.

جلوگیری از احساسات و هیجانات کاذب در معاملات

اندیکاتورها به جهت جلوگیری از احساسات و هیجانات کاذب در معاملات، دارای اهمیت بسیار زیادی هستند. از آن‌جایی که ساختار اندیکاتورها از معادله‌های ریاضی و داده‎‌های معتبر تشکیل می‌شود.

به همین خاطر، معامله‌گری که از اندیکاتورها برای بررسی روند ارزش و حجم معاملات سهم استفاده می‌کنند، می‌توانند بر اساس اطلاعات اندیکاتورها تصمیم بگیرند و از هیجانات و گمانه‌زنی‌ها در تصمیم‌گیری در زمان خرید و فروش در بورس جلوگیری کنند.

سرعت در انجام معاملات نوین در بورس

نکته دیگری که باعث افزایش اهمیت وجود انواع اندیکاتورها در بورس می‌شود، متفاوت شدن روش‌های مورد استفاده در بورس است. در حال حاضر، استقبال روزافزونی از استفاده معاملات الگوریتمی دیده می‌شود. به همین خاطر و برای سرعت بخشیدن به تصمیم‌هایی که در معاملات گرفته می‌شود، این نکته را باید در نظر داشت که اندیکاتورها به عنوان عضلات کارآمد در محاسبات این نوع تصمیم‌گیری‌ها بسیار کارآمد و پر اهمیت هستند.

کاربرد اندیکاتور در تحلیل تکنیکال

اندیکاتورها که معادل فارسی آن را با نام‌هایی مانند «شاخص» و «نشانگر» می‌شناسند کاربردهای متفاوتی دارند. اندیکاتورها از انواع مختلفی برخوردارند و هر کدام از این اندیکاتورها، ویژگی‌های مختلفی دارند. به همین خاطر، معامله‌گران در بورس برای دریافت نتیجه و تسلط بر تصمیم‌های خود، از دو تا سه اندیکاتور برای انجام تحلیل خود استفاده می‌کنند. البته استفاده از اندیکاتورها بر اساس تجربه و مهارت هر تحلیلگر، متفاوت است. هر چه تحلیلگر از مهارت بیش‌تری برخوردار باشد، به همان میزان از انواع اندیکاتورهای بیش‌تری استفاده می‌کنند.

اندیکاتور‌ها به عنوان یک نشانگر می‌توانند به سرمایه‌گذاران و معامله‌گران کوتاه مدتی کمک شایانی داشته باشند. زیرا اندیکاتورها از داده‌های قدیمی قیمت بازار تشکیل شده اند‌، از این رو می‌توانند تا حد زیادی روند بازار را پیش بینی کنند. البته باید توجه داشت که اندیکاتور به تنهایی نمی‌تواند برای پیش بینی قیمت مورد استفاده قرار بگیرد. چون بازار‌های مالی ممکن است در یک لحظه روند خود را تغییر دهند. از این رو معامله‌گران باید در کنار اندیکاتور، به اصول قیمتی بازار (پرایس اکشن) توجه ویژه‌ای داشته باشند؛ تا بتوانند معاملات سودده بیشتری داشته باشند.

انواع اندیکاتورها در تحلیل تکنیکال

همان‌طور که اشاره شد، اندیکاتورهای کاربردی در بورس دارای انواع مختلف هستند که هر یک کاربرد متفاوتی دارند. اندیکاتورهایی که روند حرکت سهم را نمایش می‌دهند (Trend Indicators)، اندیکاتورهای میانگین متحرک (Moving Average)، اندیکاتورهای مکدی (MACD)، اندیکاتور ابر ایچیموکو (Ichimoku Cloud)، اندیکاتورهای شتاب حرکتی (Momentum Indicators)، اندیکاتور آر اس آی (FSI)، استوکاستیک (Stochastic)، نوسان قیمتی (volatility)، حجم معاملات (Volume) و حجم متوازن (OBV) از انواع اندیکاتورهای کاربردی در بورس به حساب می‌آیند.

اندیکاتورهایی که روند حرکتی را نمایش می‌دهند (Trend Indicators)

از مهم‌ترین کارهایی که تحلیل‌گران در بورس انجام می‎دهند، بررسی و تحلیل نمودار قیمت برای پیدا کردن جهت روند قیمت است. بنابراین اندیکاتورهای روندی با نمایش دادن روند و جهت حرکت قیمت سهام، امکان تحلیل و پیش بینی روند قیمتی سهام را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کنند. انواع اندیکاتورها برای بررسی روند حرکت قیمت سهم وجود دارند که هر کدام، ویژگی‌های خاص خود را دارند. در ادامه به بررسی انواع آن‌ها می‌پردازیم.

اندیکاتور میانگین متحرک (Moving Average)

ساده‌ترین نوع اندیکاتور، اندیکاتور میانگین متحرک (Moving Average) است. این اندیکاتور - بر خلاف سادگی که دارد – از پرکاربرد ترین اندیکاتورها به حساب می‌آید. اندیکاتور میانگین متحرک، قیمت در دوره‌های مشخص را در نظر می‌گیرد و میانگین آن‌ها را برای تحلیل روند قیمت، در اختیار سرمایه‌گذار قرار می‌دهد.

دلیل این‌که این اندیکاتور را متحرک می‌دانند، این است که قیمت دوره بعدی برای به‌روز رسانی به دوره‌های قبلی اضافه می‌شود. گفتنی اس که در بورس و اوراق بهادار تهران، قیمت‌ها به طور روزانه بررسی می‌شود. جمع قیمت بسته شدن سهم در 20 روز گذشته و تقسیم آن بر طول دوره در اندیکاتور میانگین متحرک در نظر گرفته می‌شود.

اندیکاتور مکدی (MACD)

یکی دیگر از کاربردی‌ترین اندیکاتورهای بورس، اندیکاتور مکدی (MACD) به صورت میله‌ای به نمایش درمی‌آید. قرار گرفتن میله‌ها در حالت مثبت، نشان‌دهنده روند صعودی است و بر خلاف این موقعیت، یعنی حالت منفی، نشان‌دهنده روند نزولی است. هر چه میزان میله‌ها در اندیکاتور مکدی بلندتر باشد، نشان‌دهنده قدرتمند بودن روند آن است.

به طور کلی، زمانی که میله‌ها در پایین‌ترین سطح قرار بگیرند و اندازه میله‌ها کم باشد، خط اندیکاتور مکدی آبی می‌شود و این زمان، زمان مناسبی برای خرید است.

زمانی که میله‌ها از سطح صفر بالاتر باشند و طول میله‌ها کوتاه باشد، خط مکدی (آبی) و خط سیگنال (قرمز) باشد، نشان از سیگنال فروش دارد.

اندیکاتور ابر ایچیموکو (Ichimoku cloud)

اندیکاتوری که تنها یک اندیکاتور به حساب نمی‌آید. اندیکاتور ابر ایچیموکو (Ichimoku Cloud) را استراتژی معاملاتی در بورس هم به حساب می‌آورند. حمایت و مقاومت‌ها در اندیکاتور ایچیموکو برای بررسی روند و شدت روند به طور همزمان در نظر گرفته می‌شوند. اندیکاتور ایچیموکو از 5 خط تشکیل می‌شوند. این 5 خط برای ارائه خروجی داده‌های نمودار در نظر گرفته می‌شوند. خروجی داده‌های این نمودار به صورت زیر نمایش داده می‌شوند.

اندیکاتورهایی که شتاب حرکتی را نمایش می‌دهند (Momentum Indicators)

بررسی در تغییر روند احتمالی قیمت سهام و تحلیل قدرت روندها و آگاهی از زمان احتمالی تغییر روند می‌توان از اندیکاتورهای شتاب حرکتی (Momentum Indicators) استفاده کرد. این اندیکاتور به تصمیم‌گیری معامله‌گران در بورس کمک می‌کند.

اندیکاتور آر اس آی (RSI)

از اندیکاتورهای برتر در میان معامله‌گران، اندیکاتور آر اس آی (RSI) از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. RSI برگرفته از عبارت Relative Strength Index گرفته می‌شود. این اندیکاتور را با نام اندیکاتور شاخص قدرت نسبی هم می‌شناسند. این اندیکاتور، قدرت خریداران و فروشندگان را در بازه زمانی مشخص مقایسه می‌کند. اندیکاتور آر اس آی در پایین صفحه نمایشگر معاملات، قدرت و جهت روند سهم را نشان می‌دهد.

خرید و فروش سهم بر اساس این اندیکاتور بر اساس ناحیه‌ها و سطوح قیمتی بررسی و انجام می‌شوند. ناحیه پایین‌تر از سطح 30 را به عنوان ناحیه اشباع فروش و بالاتر از 70 را ناحیه اشباع خرید به حساب می‌آورند.

اندیکاتور استوکاستیک (Stochastic)

از پرکاربردترین اندیکاتورهای شتاب حرکتی می‌توان به اندیکاتور استوکاستیک (stochastic) اشاره کرد. اندیکاتور استوکاستیک در دامنه 0 تا 100 نوسان می‌کند. بر اساس این اندیکاتور به ناحیه بالاتر از سطح 80 و کم‌تر از سطح 20، به نوبت منطقه اشباع خرید و اشباع فروش گفته می‌شود.

اندیکاتورهایی که نوسانات قیمتی را نمایش می‌دهند (Volatility Indicators)

بازه‌های زمانی در بورس را تجربه کرده‌ایم که روند سهام به شدت دچار نوسانات قیمتی می‌شوند. بنابراین سرمایه‌گذاران در بورس، در چنین شرایطی نمی‌توانند به خوبی تصمیم‌گیری کنند. اندیکاتور نوسانی (Volatility Indicators) برای انجام معاملات در موقعیت‌های نوسانی، کارآمد است و به کسب حداکثر سود ممکن کمک می‌کند.

اندیکاتورهایی که حجم معاملات را نمایش می‌دهند (Volume Indicators)

حجم معاملات بر اساس تعداد سهامی که در بازه زمانی مشخص بین خریداران و فروشندگان معامله می‌شود، مشخص می‌شود. حجم معاملات نشان می‌دهد که تمایل معامله‌گران به نگهداری از سهام یا فروش آن مرتبط می‌شود. به همین خاطر اندیکاتور حجم معاملات (Volume Indicators) می‌تواند بر اساس آن‌چه که در حجم معاملات اتفاق می‌افتد، جهت بازار را در نظر گرفت. اندیکاتورهای حجم معاملات شامل دو نوع از انواع اندیکاتورها می‌شود.

1. اندیکاتور حجم معاملات (Volume)

از ساده‌ترین اندیکاتورهایی که بر اساس حجم معاملات به بررسی روند قیمت سهام می‌پردازد، می‌توان به اندیکاتور حجم معاملات (volume) اشاره کرد. این اندیکاتور به صورت میله‌ای نمایش داده می‌شود.

2. اندیکاتور حجم متوازن (OBV)

جریان ورود و خروج پول در سهام با اندیکاتور حجم متوازن (OBV) بررسی می‌شود. بررسی و مقایسه قیمت بسته شده سهم در روز گذشته و بسته شدن قیمت در روز جاری و ارائه نتیجه مقایسه این دو داده را با اندیکاتور حجم متوازن انجام می‌دهند.

تفاوت اندیکاتور و اسیلاتور چیست؟

اندیکاتور و اسیلاتور هر دو به‌عنوان یک ابزار کمکی به معامله‌گران برای وارد شدن به یک معامله سودده یاد می‌شوند. اما این دو ابزار تا حد زیادی با یکدیگر تفاوت دارند. اندیکاتورها بطور کلی برای تشخیص روند بازار مورد استفاده قرار می‌گیرند. اسیلاتور خود یک نوع خاص از اندیکاتور است. اما اسیلاتور بجای روند کلی بازار به بررسی وضعیت قیمت در حال حاضر بازار می‌پردازد.

از سوی دیگر اسیلاتور در یک بازه 0 تا 100 در حال نوسان است و بصورت دقیق‌تری نقاط اشباع خرید و نقاط اشباع فروش را به معامله‌گر نشان می‌دهد تا بتواند سطح بهتری از قیمت برای معامله را انتخاب کند. نقاط اشباع در اسیلاتور می‌تواند منطقه مناسبی برای بازگشت قیمت در نظر گرفت. از این رو معامله‌گران در این سطوح بر اساس سیگنال اندیکاتور و اصول پرایس اکشنی می‌توانند قیمت آینده‌ی بازار را تا حد بالایی پیش بینی کنند.

جمع بندی

معامله‌گری در بازار سهام و سایر بازارهای مالی به دانش تکنیکال بالایی نیاز دارد. معامله‌گران برای اینکه بتوانند در سطوح قیمتی مناسب وارد معامله شوند باید بتوانند تا حد زیادی روند و قیمت در آینده را پیش بینی کنند. برای انجام چنین کاری معامله‌گران می‌توانند برای تشخیص روند بازار از اندیکاتورها استفاده کنند و برای اینکه بتوانند نقاط مستعد تغییر روند را پیدا کنند، از اسیلاتورها استفاده می‌کنند. اما اندیکاتور و اسیلاتور هرگز نمی‌توانند بصورت دقیق آینده‌ی بازار را پیش بینی کنند، بلکه به عنوان ابزاری کمک کننده مورد استفاده قرار می‌گیرند.