تخصیص دارایی چیست؟ انواع روش های تخصیص دارایی کدام اند؟

سرمایه‌گذاری فقط به انتخاب یک دارایی مناسب محدود نمی‌شود؛ بلکه نحوه تقسیم سرمایه میان دارایی‌های مختلف نیز نقش مهمی در میزان ریسک و بازده سبد سرمایه‌گذاری دارد. تخصیص دارای به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن سرمایه‌گذار مشخص می‌کند چه مقدار از سرمایه خود را در دارایی‌هایی مانند سهام، اوراق بدهی، سپرده‌های بانکی، طلا، ارز، املاک یا سایر گزینه‌های سرمایه‌گذاری قرار دهد. هدف اصلی تخصیص دارایی، ایجاد تعادل مناسب میان ریسک، بازده و اهداف مالی سرمایه‌گذار است.

تخصیص دارایی چیست؟

تخصیص دارایی، تقسیم سرمایه بین گروه‌های مختلف دارایی با توجه به شرایط و نیازهای سرمایه‌گذار است. دلیل اهمیت این موضوع، آن است که رفتار همه دارایی‌ها در شرایط مختلف اقتصادی یکسان نیست. ممکن است قیمت سهام کاهش پیدا کند، در حالی که برخی دارایی‌های کم‌ریسک یا طلا عملکرد بهتری داشته باشند. بنابراین، تقسیم سرمایه میان دارایی‌های گوناگون می‌تواند وابستگی کل سبد به یک بازار خاص را کاهش دهد.

مهمترین عوامل موثر در تخصیص دارایی

هیچ ترکیب سرمایه‌گذاری واحدی وجود ندارد که برای همه افراد بهترین باشد. عوامل مختلفی باید پیش از تصمیم‌گیری بررسی شوند.

میزان ریسک‌پذیری

برخی سرمایه‌گذاران کاهش موقت ارزش سرمایه را به‌راحتی تحمل می‌کنند، اما برخی دیگر حتی افت‌های نسبتاً کوچک را نیز نگران‌کننده می‌دانند. افراد ریسک‌پذیر معمولاً می‌توانند سهم بیشتری از دارایی‌های پرنوسان را در سبد خود داشته باشند.

افق زمانی سرمایه‌گذاری

مدت زمانی که سرمایه‌گذار می‌تواند پول خود را سرمایه‌گذاری کند اهمیت زیادی دارد. فردی که بلند مدت سال سرمایه‌گذاری می‌کند، معمولاً فرصت بیشتری برای تحمل نوسانات کوتاه‌مدت دارد؛ در حالی که فردی که به‌زودی به پول خود نیاز دارد، ممکن است به دارایی‌های نقدشونده‌تر و کم‌ریسک‌تر نیاز داشته باشد.

هدف سرمایه‌گذاری

هدف می‌تواند خرید خانه، تأمین هزینه تحصیل، حفظ ارزش سرمایه، ایجاد درآمد دوره‌ای یا افزایش ثروت در بلندمدت باشد. نوع هدف بر ترکیب مناسب سبد تأثیر می‌گذارد.

سن و مرحله‌ی زندگی

شرایط مالی یک فرد جوان با فردی که به دوران بازنشستگی نزدیک شده است متفاوت است. معمولاً با افزایش سن، اهمیت حفظ سرمایه و کاهش ریسک بیشتر می‌شود.

درآمد و وضعیت مالی

سرمایه‌گذاری باید متناسب با درآمد، هزینه‌ها، بدهی‌ها و ذخیره نقدی فرد انجام شود. سرمایه‌گذاری تمام پول بدون داشتن پشتوانه نقدی می‌تواند در مواقع اضطراری مشکل‌ساز شود.

شرایط اقتصادی و تورم

نرخ تورم، نرخ بهره، وضعیت بازارها و شرایط اقتصادی می‌توانند بر جذابیت نسبی دارایی‌های مختلف اثر بگذارند.

روش های تخصیص دارایی

روش‌های مختلفی برای تخصیص دارایی وجود دارد و هر روش بر معیار خاصی تمرکز می‌کند. بعضی روش‌ها ساده و مناسب سرمایه‌گذاران عمومی هستند و برخی دیگر نیازمند تحلیل و مدیریت مستمر سبد هستند.

تخصیص دارایی بر اساس سن

در این روش، سن سرمایه‌گذار یکی از معیارهای اصلی برای تعیین میزان ریسک سبد است. منطق کلی این است که افراد جوان‌تر معمولاً زمان بیشتری برای جبران زیان‌های احتمالی دارند و بنابراین می‌توانند سهم بیشتری از دارایی‌های پرریسک مانند سهام داشته باشند. برای نمونه، یک سرمایه‌گذار جوان ممکن است بخش قابل توجهی از سبد خود را به سهام اختصاص دهد و سهم کمتری برای دارایی‌های کم‌ریسک در نظر بگیرد. با افزایش سن، می‌توان به‌تدریج سهم دارایی‌های پرنوسان را کاهش و سهم دارایی‌های باثبات‌تر را افزایش داد.

البته سن به‌تنهایی معیار مناسبی نیست. دو فرد هم‌سن ممکن است درآمد، ثروت، اهداف و میزان تحمل ریسک کاملاً متفاوتی داشته باشند. بنابراین استفاده از سن باید در کنار سایر عوامل انجام شود.

تخصیص دارایی بر اساس اهداف سرمایه گذاری

در این روش، به جای اینکه تنها سن یا وضعیت بازار معیار قرار گیرد، هر بخش از سرمایه بر اساس یک هدف مشخص مدیریت می‌شود. برای هر هدف می‌توان سبد متفاوتی در نظر گرفت. پول مورد نیاز کوتاه‌مدت بهتر است در دارایی‌های کم‌ریسک و نقدشونده قرار گیرد، در حالی که سرمایه‌ای که تا چند سال به آن نیاز نیست، می‌تواند ظرفیت پذیرش ریسک بیشتری داشته باشد. این روش به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تصمیم‌های خود را با نیازهای واقعی زندگی هماهنگ کند و از نگاه کردن به کل سرمایه به‌عنوان یک مجموعه یکسان خودداری کند.

تخصیص دارایی با رویکرد چرخه عمر

رویکرد چرخه عمر، وضعیت مالی فرد را در مراحل مختلف زندگی بررسی می‌کند. در دوران جوانی ممکن است فرد درآمد کمتری داشته باشد اما افق سرمایه‌گذاری طولانی‌تری پیش روی او باشد. در میانسالی، درآمد و دارایی‌ها ممکن است افزایش پیدا کنند و در عین حال مسئولیت‌های مالی بیشتری ایجاد شوند. در دوران نزدیک به بازنشستگی، حفظ سرمایه و ایجاد جریان درآمد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. بر اساس این رویکرد، ترکیب دارایی‌ها می‌تواند در طول زندگی تغییر کند. بنابراین تخصیص دارایی یک تصمیم یک‌باره نیست، بلکه فرآیندی است که باید با تغییر شرایط زندگی اصلاح شود.

تخصیص دارایی بر اساس مدل 60/40

مدل ۶۰/۴۰ یکی از شناخته‌شده‌ترین الگوهای ساده تخصیص دارایی است. در شکل کلاسیک آن، حدود ۶۰ درصد سبد به سهام و ۴۰ درصد به دارایی‌های با ریسک پایین‌تر اختصاص داده می‌شود. هدف این مدل ایجاد تعادل میان رشد سرمایه و مدیریت ریسک است. سهام می‌تواند موتور رشد بلندمدت سبد باشد و بخش کم‌ریسک‌تر نقش متعادل‌کننده داشته باشد.

تخصیص دارایی بر اساس مدل 80/20

مدل ۸۰/۲۰ نسبت به مدل ۶۰/۴۰ رویکرد تهاجمی‌تری دارد. در این روش، معمولاً ۸۰ درصد سرمایه به دارایی‌های رشدگرا مانند سهام و ۲۰ درصد به دارایی‌های کم‌ریسک‌تر اختصاص پیدا می‌کند. این مدل برای سرمایه‌گذاری با افق زمانی طولانی‌تر می‌تواند جذاب باشد، اما نوسانات بیشتری نیز دارد. بنابراین فردی که از کاهش شدید و موقت ارزش سبد خود احساس نگرانی می‌کند، ممکن است نتواند در زمان افت بازار به برنامه خود پایبند بماند.

در این استراتژی سرمایه‌گذاران باید شرایط تورم را با دقت زیر نظر داشته باشند. اگر تورم در فضای اقتصادی کشور در حال افزایش باشد، خرید صندوق طلا گزینه‌ی عقلانی است. چون صندوق طلا سبد دارایی آن از اوراق گواهی سپرده سکه و اوراق گواهی شمش طلا تشکیل شده است. از این رو با افزایش تورم و رشد قیمت طلا، قیمت واحد‌های صندوق طلا رشد می‌کند. صندوق طلای گوهر یکی از قدیمی‌ترین صندوق‌های طلا در بازار اوراق بهادار است. این صندوق طلا توسط گروه مالی کیان تاسیس و مدیریت می‌شود. صندوق طلای گوهر از زمان تاسیس تا امروز توانسته است رشد بسیار بالاتری از تورم داشته باشد و قدرت خرید سرمایه‌گذاران خود را حفظ کند.

تخصیص دارایی استراتژیک و تاکتیکی

در تخصیص استراتژیک، سرمایه‌گذار یک ترکیب هدف برای بلندمدت تعیین می‌کند و تلاش می‌کند سبد خود را در همان محدوده نگه دارد. اگر قیمت دارایی‌ها تغییر کند و وزن آن‌ها از ترکیب هدف فاصله بگیرد، سرمایه‌گذار می‌تواند با بازتنظیم سبد، نسبت‌ها را به وضعیت اولیه نزدیک کند.

در مقابل، تخصیص تاکتیکی انعطاف بیشتری دارد. سرمایه‌گذار ممکن است بر اساس تحلیل شرایط اقتصادی و بازار، برای یک دوره مشخص وزن برخی دارایی‌ها را افزایش یا کاهش دهد. تخصیص استراتژیک معمولاً نظم بیشتری دارد و تصمیم‌گیری‌های احساسی را کاهش می‌دهد، در حالی که تخصیص تاکتیکی فرصت استفاده از تغییرات بازار را فراهم می‌کند؛ البته به تحلیل دقیق‌تر و تصمیم‌گیری دشوارتری نیاز دارد.

تخصیص دارایی محافظت شده

در تخصیص دارایی محافظت‌شده، اولویت اصلی کاهش احتمال زیان سنگین و حفظ بخش مهمی از سرمایه است. این روش بیشتر برای افرادی مناسب است که حفظ اصل سرمایه برایشان اهمیت بالایی دارد یا به سرمایه خود در آینده نزدیک نیاز خواهند داشت. در چنین رویکردی ممکن است سهم دارایی‌های کم‌نوسان بیشتر باشد و تنها بخشی از سرمایه برای کسب بازده بالاتر در دارایی‌های پرریسک قرار گیرد. البته «محافظت‌شده» به معنای بدون ریسک بودن نیست. تقریباً هر سرمایه‌گذاری می‌تواند با نوعی ریسک مانند تورم، ریسک بازار یا ریسک نقدشوندگی مواجه باشد.

در تخصیص دارایی محافظت شده سرمایه‌گذاران باید بازاری را انتخاب کنند که بتواند در کنار حفظ سرمایه، بازدهی قابل قبولی نیز داشته باشد. صندوق درآمد ثابت یکی از کم ریسک ترین گزینه های سرمایه گذاری است. صندوق کیان سالانه سود 39 درصدی با ریسک بسیار اندک به سرمایه‌گذاران خود ارائه می‌دهد. این میزان سود ارائه شده بر اساس شرایط بازار دچار نوسان شدید نمی‌شود.

تخصیص دارایی پویا

در تخصیص پویا، ترکیب سبد در واکنش به تغییرات بازار، اقتصاد یا شرایط سرمایه‌گذار تغییر می‌کند. برخلاف تخصیص استراتژیک که معمولاً به یک ترکیب هدف نسبتاً ثابت متکی است، در روش پویا وزن دارایی‌ها می‌تواند در طول زمان تغییر بیشتری داشته باشد.

برای مثال، سرمایه‌گذار ممکن است در شرایطی که ریسک بازار را بالا ارزیابی می‌کند، سهم دارایی‌های پرنوسان را کاهش دهد و بعد از تغییر شرایط، دوباره آن را افزایش دهد. این روش انعطاف‌پذیر است، اما اجرای موفق آن نیازمند دانش، انضباط و توانایی کنترل احساسات است. تغییرات بیش از حد و تصمیم‌های عجولانه ممکن است نتیجه‌ای برخلاف هدف اولیه داشته باشند.

تخصیص دارایی با استراتژی خرید و نگهداری

در استراتژی خرید و نگهداری، سرمایه‌گذار دارایی‌های مناسب را انتخاب کرده و قصد دارد آن‌ها را برای مدت طولانی حفظ کند. در این روش، نوسانات کوتاه‌ مدت بازار اهمیت کمتری دارد و تمرکز اصلی روی افق بلند مدت است. مزیت مهم این رویکرد، سادگی و کاهش تعداد معاملات است. سرمایه‌گذار کمتر درگیر پیش ‌بینی مداوم بازار می‌شود و هزینه و پیچیدگی مدیریت سبد نیز می‌تواند کاهش پیدا کند. با این حال، خرید و نگهداری به معنای بی‌توجهی کامل به سبد نیست. تغییر شرایط مالی، تغییر اهداف یا تغییر اساسی در وضعیت یک دارایی می‌تواند ضرورت بازنگری در سرمایه‌گذاری را ایجاد کند.

در این استراتژی، سرمایه‌گذار باید سرمایه‌ای را وارد بازار کند که در کوتاه مدت نیازی به آن نداشته باشد. برای چنین استراتژی سرمایه‌گذاری، صندوق سهامی گزینه مناسبی می تواند باشد. صندوق‌های بخشی و شاخصی از انواع صندوق های سهامی که در سال گذشته رشد خوبی در بازار سهام داشتند. صندوق‌های شاخصی بر اساس یک شاخص خاص بازار سهام بازدهی می‌دهند. صندوق‌های بخشی نیز بر اساس یک صنعت خاص در بازار سوددهی خواهند داشت. صندوق شاخصی هم‌وزن کیان اولین و بزرگترین صندوق شاخصی است که بر اساس شاخص هم‌وزن بازار سرمایه تاسیس شده است. سبد دارایی این صندوق بگونه‌ای تشکیل شده است که سرمایه‌گذاران بتوانند بر اساس شاخص هم‌وزن بازار سرمایه، کسب سود کنند. از سوی دیگر، صندوق بخشی فارما کیان، می‌تواند برای سرمایه‌گذاران علاقمند به سرمایه‌گذاری در بخش دارویی بازار سرمایه، جذاب باشد. صندوق فارما کیان، سبد دارایی آن از بهترین سهام شرکت‌های دارویی بازار اوراق بهادار تشکیل شده است.

چطور بهترین روش تخصیص دارایی را انتخاب کنیم؟

بهترین روش تخصیص دارایی، روشی است که با شرایط واقعی سرمایه‌گذار هماهنگ باشد؛ نه لزوماً روشی که بیشترین بازده احتمالی را وعده می‌دهد.

در مرحله اول باید هدف سرمایه‌گذاری مشخص شود. سپس باید تعیین کرد که پول برای چه مدت قابل سرمایه‌گذاری است و سرمایه‌گذار تا چه اندازه توان تحمل زیان موقت را دارد. پس از آن می‌توان ترکیب مناسبی از دارایی‌های مختلف ایجاد کرد. همچنین بهتر است به جای تمرکز روی یک دارایی، سبد متنوعی ایجاد شود. میزان تنوع باید منطقی باشد؛ زیرا تنوع بیش از حد نیز ممکن است مدیریت سبد را دشوار کند.

بازبینی دوره‌ای نیز اهمیت دارد. برای مثال، ممکن است به دلیل رشد یک گروه از دارایی‌ها، وزن آن در سبد بیش از مقدار تعیین ‌شده شود. در این شرایط می‌توان با بازتنظیم سبد، ریسک را به سطح موردنظر بازگرداند.

مهمترین نکات قبل از تخصیص دارایی

پیش از اجرای هر برنامه تخصیص دارایی، چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد:

هدف و افق زمانی را مشخص کنید

سرمایه‌ای که در یک سال آینده به آن نیاز دارید با سرمایه‌ای که برای بیست سال آینده کنار گذاشته‌اید، نباید الزاماً با یک روش مدیریت شود.

شخصیت سرمایه‌گذاری خود را بشناسید

ریسک‌پذیری فقط به این معنا نیست که فرد روی کاغذ اعلام کند ریسک بالایی می‌پذیرد. توان مالی برای تحمل زیان نیز اهمیت دارد.

تنوع‌بخشی را جدی بگیرید

قرار دادن تمام سرمایه در یک سهم، یک بازار یا یک نوع دارایی می‌تواند ریسک تمرکز ایجاد کند.

تحت تأثیر هیجانات بازار قرار نگیرید

ترس هنگام کاهش قیمت و طمع هنگام رشد شدید بازار می‌تواند باعث تصمیم‌های نامناسب شود.

سبد را به ‌صورت دوره‌ای بررسی کنید

بررسی منظم به معنای خرید و فروش مداوم نیست؛ بلکه هدف آن اطمینان از هماهنگی سبد با اهداف و شرایط جدید است.

هزینه‌ها و مالیات را در نظر بگیرید

کارمزد معاملات، هزینه مدیریت و مالیات احتمالی می‌توانند بر بازده نهایی اثر‌گذار باشند.

یک نسخه ثابت برای همه وجود ندارد

ترکیب مناسب دارایی‌ها به وضعیت مالی، هدف، سن، افق زمانی و تحمل ریسک هر فرد بستگی دارد.

جمع بندی

تخصیص دارایی یکی از پایه‌های اصلی مدیریت سبد سرمایه‌گذاری است و به سرمایه‌گذار کمک می‌کند سرمایه خود را میان دارایی‌های مختلف تقسیم کند. روش‌هایی مانند تخصیص بر اساس سن، اهداف سرمایه‌گذاری، چرخه عمر، مدل‌های ۶۰/۴۰ و ۸۰/۲۰، تخصیص استراتژیک، تاکتیکی، محافظت‌شده و پویا، هر کدام برای شرایط خاصی کاربرد دارند.

هیچ‌یک از این روش‌ها به‌تنهایی بهترین گزینه برای تمام افراد نیست. یک سرمایه‌گذار باید ابتدا وضعیت مالی، اهداف، افق زمانی و میزان تحمل ریسک خود را مشخص کند و سپس ترکیبی متناسب با شرایط خود بسازد. مهم‌تر از انتخاب یک مدل مشهور، داشتن برنامه مشخص، تنوع مناسب، کنترل احساسات و بازبینی منظم سبد است.

در نهایت، تخصیص دارایی را باید یک فرآیند مستمر دانست، نه تصمیمی که فقط یک‌بار گرفته شود. با تغییر سن، درآمد، اهداف، شرایط اقتصادی و نیازهای مالی، ترکیب مناسب سبد نیز ممکن است تغییر کند. مدیریت صحیح این تغییرات می‌تواند به سرمایه‌گذار کمک کند میان حفظ سرمایه، کنترل ریسک و دستیابی به اهداف بلندمدت خود تعادل بهتری ایجاد کند.