طبق آخرین آمار منتشر شده از سوی سازمان زمین‌شناسی آمریکا، ایران ششمین کشور تولیدکننده صنعت سیمان در جهان در سال ۲۰۲۵ بوده است. همین آمار و ارقام، اهمیت صنعت سیمان را در کشور نشان می‌دهد و آن را به عنوان یک گزینه قابل تامل برای سرمایه‌گذاری مطرح می‌سازد. صنعت سیمان در ایران دوره‌های متفاوتی را تجربه کرده تا به یک صنعت مهم تبدیل شده است. اما وضعیت این صنعت در سال ۱۴۰۵ چطور خواهد بود؟‌ آیا صنعت سیمان با توجه به کاربردها و نقاط قوتش گزینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری است یا ریسک‌های پیرامون آن، این صنعت را تهدید می‌کنند؟ چه عواملی بر سود شرکت‌های سیمانی اثرگذارند؟ در ادامه به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم و به تحلیل صنعت سیمان برای سرمایه‌گذاری در سال ۱۴۰۵ می‌پردازیم.

صنعت سیمان در اقتصاد ایران چه جایگاهی دارد؟

همان طور که اشاره کردیم، ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان سیمان در دنیا به حساب می‌آید. از نظر تولید سیمان، ایران پس از کشورهای چین، هند، ویتنام، آمریکا و ترکیه در دنیا قرار می‌گیرد. سیمان عمدتا در دو نوع سیمان سفید و سیمان خاکستری تولید می‌شود که سهم سیمان سفید بسیار اندک است و سهم بسیار بزرگی از آن در ایران به سیمان خاکستری اختصاص دارد. مجموع تولید سیمان کشور در سال 1404 به 65 میلیون تن می‌رسد که نسبت به سال قبل از آن کاهش 8 درصدی پیدا کرده است. علت این کاهش را می‌توان ناشی از مواردی مانند رکود ساخت‌وساز و دو مرحله جنگ در بهار و زمستان دانست. با این حال، آمارهای اولیه نشان می‌دهند تولید سیمان کشور در دو ماه نخست سال 1405 رشد خوبی نسبت به سال قبل داشته‌اند.

صرف نظر از میزان تولید بالای سیمان، یکی دیگر از مهمترین دلایلی که سیمان در ایران اهمیت دارد، صادرات آن به کشورهای دیگر است. در سال‌های اخیر بین 5 تا 6 میلیون تن سیمان به کشورهای دیگر صادر شده‌اند که افغانستان و روسیه مهمترین مقاصد آن بوده‌اند. ارمنستان، پاکستان، عمان، کویت، قزاقستان، سومالی و عراق هم سایر مقاصد صادراتی نسبتا مهم سیمان ایران محسوب می‌شوند که بین 1 تا 10 درصد از حجم سیمان صادراتی کشور به هر یک از این کشورها ارسال می‌شود. مجموع صادرات سیمان و کلینکر ایران به طور متوسط در سال به 13 میلیون تن می‌رسد.

مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر سودآوری شرکت‌های سیمانی

مهمترین عوامل موثر بر سود شرکت‌های سیمانی از دو مساله عرضه و تقاضا ناشی می‌شوند. اگر تقاضای سیمان به دلایلی مانند رکود صنایع نیازمند به این صنعت، کاهش پیدا کند یا صادرات به هر دلیلی افت کند، سودآوری شرکت‌های سیمانی کمتر می‌شود. از سوی دیگر، اگر تقاضای سیمان با رونق ساخت‌وساز یا افزایش نیاز صنایع وابسته بالاتر برود، سودآوری صنعت سیمان می‌تواند بهبود یابد. افزایش ظرفیت و توان صادراتی یا بالا رفتن نرخ ارز برای شرکت‌هایی که سیمان صادر می‌کنند نیز روی سودآوری آنها اثر مثبت دارد.

صنعت سیمان در سال ۱۴۰۵ چه فرصت‌هایی دارد؟

در سال 1405 صنعت سیمان با افزایش تولید روبرو بوده است. طبق مصاحبه‌های دبیر انجمن سیمان، در دو ماه اول سال جاری 11 میلیون و 300 هزار تن سیمان در کشور تولید شده که 9.6 درصد بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است. رشد نرخ ارز نیز می‌تواند درآمد شرکت‌های صادراتی سیمان را افزایش دهد. از سوی دیگر، نیاز به ساخت‌وساز و بازسازی‌های پس از جنگ می‌تواند تقاضا برای سیمان را در سال جاری بالا ببرد. این فرصت‌ها می‌توانند صنعت سیمان را در سال 1405 جذاب کنند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در صنعت سیمان

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در صنعت سیمان را می‎توان در ۴ مورد توضیح داد. اولین ریسک بازار، همان ریسک سیستماتیک است که در کل بازار رخ می‌دهد و شاخص بورس را تحت تاثیر قرار می‌دهد. ریسک دوم، مشکل تامین انرژی است. صنعت سیمان به برق و گاز وابستگی زیادی دارد و ناترازی انرژی می‌تواند تولید این محصول را تحت تاثیر قرار دهد. در سال‌های اخیر یکی از مشکلات این صنعت قطعی برق بوده است. ریسک شماره 3 این صنعت به کاهش تقاضای سیمان برمی‌گردد که نمونه‌ای از آن را در سال قبل و به دلیل رکود صنعت ساخت‌وساز ساختمان شاهد بودیم. چهارمین ریسک سرمایه‌گذاری در صنعت سیمان نیز نقدشوندگی آن است. برای کسی که می‌خواهد بدون تحویل فیزیکی در سیمان سرمایه‌گذاری کند و از رشد آن کسب سود کند، نمادهای کوچک و بزرگ نبودن کل این صنعت در بورس مساله‌ساز می‌شود. علت این موضوع هم آن است که نقدشوندگی این صنعت به طور کلی پایین است و در زمان‌های خروج نقدینگی به ویژه برای سرمایه‌های کلان، این مشکل بیشتر به چشم می‌آید.

هنگام تحلیل سهام سیمانی باید به چه شاخص‌هایی توجه کنیم؟

هنگام تحلیل سهام سیمانی در نظر گرفتن بازدهی بلندمدت، میزان سود تقسیمی، صادراتی بودن یا نبودن، نسبت قیمت به درآمد، نرخ فروش سیمان شرکت در بورس کالا، مقدار فروش و ظرفیت تولید، حاشیه سود ناخالص، رشد درآمد عملیاتی، رشد EPS و طرح‌های توسعه شرکت می‌تواند به تصمیم‌گیری کمک کند.

خرید سهام سیمانی بهتر است یا سرمایه‌گذاری از طریق صندوق سیمان؟

خرید سهام سیمان و صندوق سیمان هر یک مزایا و معایب خاص خود را دارد و به سرمایه‌گذار هم بستگی دارد. در ادامه به این مزایا و معایب اشاره می‌کنیم.

نقدشوندگی

سرمایه‌گذاری مستقیم در نمادهای سیمانی با یک مشکل روبرو هستند. به دلیل کوچک بودن صنعت سیمان و شرکت‌های بورسی فعال در این حوزه، وقتی بازار با ریسک سیستماتیک یا ریزش روبرو شود، نقدشوندگی پایین می‌آید و هرچقدر سرمایه بیشتر باشد، این نقدشوندگی کمتر است. صندوق‌های سیمانی به دلیل داشتن بازارگردان با چنین مشکلی روبرو نمی‌شوند و نقدشوندگی بالاتری دارند. این نقدشوندگی هر چه حول NAV هر واحد باشد، صندوق بهتر عمل کرده است.

بازدهی

در صنعت سیمان، بازدهی‌ شرکت‌ها متفاوت است. به همین دلیل اگر سرمایه‌گذار دانش خوبی از این صنعت نداشته باشد یا وقت کافی به تحلیل نمادها اختصاص ندهد، ممکن است بازدهی خوبی عایدش نشود. از سوی دیگر، صندوق‌های سیمانی که مدیریت حرفه‌ای و خوبی داشته باشند، می‌توانند سهام خوب و ارزنده را به موقع انتخاب کرده و بازدهی بالایی برای سرمایه‌گذار بسازند که از میانگین صنعت بهتر باشد. این یعنی در صورت نداشتن وقت و تخصص لازم، صندوق بخشی سیمانی انتخاب بهتری نسبت به سرمایه‌گذاری مستقیم است.

سود نقدی

در صورت خرید مستقیم سهام و صبر کردن تا زمان مجمع، می‌توان از سود تقسیمی بهره‌مند شد اما در صندوق‌های بخشی این سود برای مدیریت صندوق و بازارگردانی بهتر در نظر گرفته می‌شود.

ریسک

به طور کلی، ریسک سرمایه‌گذاری مستقیم در نمادهای سیمانی از صندوق‌های سیمانی بیشتر است. دلیل این موضوع هم وجود یک سبد متنوع، برخورداری از تیم تحلیل و مدیریت حرفه‌ای و بهینه‌سازی مستمر دارایی‌های صندوق است.

چشم‌انداز صنعت سیمان در سال ۱۴۰۵

در سال 1405 چشم‌انداز کلی صنعت سیمان مناسب است. این چشم‌انداز همان طور که در بالا توضیح دادیم، در افزایش میزان تولید و تقاضا نیز خود را نشان می‌دهد. با این حال، نباید ریسک‌های صنعت را صفر در نظر گرفت. به همین دلیل در ادامه به سه سناریو درباره چشم‌انداز این صنعت در سال جاری اشاره می‌کنیم.

سناریوی خوش‌بینانه

در سناریوی خوشبینانه، تقاضا برای صنعت سیمان بالاست و صادرات نیز به سهولت انجام می‌شود. این دو عامل باعث رشد خوب سودآوری در صنعت سیمان می‌گردند. البته ریسک تامین انرژی نیز در این حالت حداقلی است و اثر چندانی روی تولید ندارد.

سناریوی میانه

در سناریوی میانه، تقاضا برای صنعت سیمان در داخل وجود دارد اما صادرات به دلایلی مانند از بین رفتن برخی مقاصد صادراتی یا اختلال در حمل و نقل افت کرده‌اند. ساخت و ساز نیز رونق زیادی ندارد اما تقاضای بازسازی خرابی‌های جنگ باعث می‌شود رشد صنعت سیمان معتدل باقی بماند و برخی مقاصد صادراتی نیز همچنان فعالند و با بالا رفتن نرخ ارز سودآوری صنعت سیمان را در حد مناسبی نگه می‌دارند.

سناریوی بدبینانه

در سناریوی بدبینانه، ساخت‌وساز همچنان در رکود است، بودجه عمرانی به دلیل کسری بودجه با مشکلاتی روبرو است و از صنعت سیمان کمتر استفاده می‌شود، بازسازی‌ها با تاخیر انجام می‌شوند و صادرات به کشورهای دیگر نیز مختل هستند. در این شرایط ممکن است ریسک تامین انرژی صنعت سیمان نیز بالا باشد و به همین دلیل صنعت سیمان سال خوبی سپری نکند. با این همه فعلا این سناریو کمتر محتمل است.

جمع بندی

صنعت سیمان یکی از صنایع مهم کشور است که تولید آن در دنیا نیز قابل توجه است. این صنعت با سودآوری مناسب و صادرات بخشی از محصولاتش به کشورهای دیگر، توانسته است جایگاه مناسبی در ایران داشته باشد. این جایگاه از سال 1400 و با ورود سیمان به بورس کالا و دور شدن آن از قیمت‌گذاری دستوری بهبود یافت. با وجود این، صنعت سیمان با ریسک‌هایی مانند تامین انرژی و ناترازی در این زمینه روبرو است، هرچند این موضوع هنوز نتوانسته است آسیب مهمی به این صنعت بزند. صنعت سیمان امسال می‌تواند با توجه به نرخ ارز بالا و امکان صادرات، در کنار رشد تقاضا برای بازسازی خرابی‌های پس از جنگ، جزو صنایع خوب و سودآور باشد. صندوق‌های بخشی سیمان نیز در این راستا می‌توانند گزینه‌های بسیار مناسبی باشند به خصوص به این دلیل که نقدشوندگی بالاتری دارند و از مدیریت حرفه‌ای هم برخوردار هستند.