توهم بوقلمون چیست و چطور سرمایه افراد را به باد می‌دهد؟

«لطفا بوقلمون نباشیم.» این عبارت در فضای سرمایه گذاری از جایگاه ویژه‎‌ای برخوردار است. توهم بوقلمون، زمانی اتفاق می‌افتد که انتظار رخ دادن اتفاقی معمول را داریم اما در عوض اتفاقی به وقوع می‌پیوندد که به هیچ عنوان منتظر آن نبوده‌ایم. اگر در مزرعه‌ای گشت و گذار کرده باشید، دیده‌اید که معمولا کسی می‌آید و روزانه به حیواناتی مانند بوقلمون آب و خوردن آب و دانه می‌دهد. با آمدن این فرد، حیوانات دور او جمع می‌شوند و به مرور فکر می‎‌کنند که آمدن این شخص به معنی آن است که به آنها غذا و آب داده می‌شود. اما همیشه این طور نیست که با آمدن کسی که مسئول غذا دادن به آنهاست، برای آنها غذا و آب فراهم شود.

بالاخره روزی می‌رسد که آمدن او به سلاخی این حیوانات ختم می‌شود. در فرهنگ برخی ملل، بوقلمون را 1000 روز پروار می‌کنند تا نوبت به روز هزار و یکم می‌رسد که این بار، مسیر بوقلمون به سمت آشپزخانه روز شکرگزاری ختم می‌شود. در فضای سرمایه گذاری هم آب نطلبیده همیشه مراد نیست و گاهی مسیر به سمت قربانی شدن سرمایه افراد تغییر می‌یابد.

ریشه نام گذاری توهم بوقلمون

اولین نام گذاری این توهم به برتراند راسل، فیلسوف بریتانیایی برمی‌گردد. او این توهم را در شرایطی یاد می‌کرد که فرد با مجموعه‌ای از رویدادها روبرو شود اما علت اتفاق افتادن آنها و چارچوب آن را نداند. توهم بوقلمون در شرایطی مانند سود بردن در مراحل اولیه حباب نیز رخ می‌دهد. افراد سود می‌برند بی آن که بدانند چه موقع سرمایه آنها به قربانگاه کشیده می‌شود. علاوه بر این، از توهم بوقلمون می‌شود در مورد گزینه‌هایی که سود قابل توجهی ارائه می‌دهند اما سازوکار مشخصی ندارند و پتانسیل ورشکستگی یا کلاهبرداری از افراد را دارند، استفاده کرد. هم چنین شما می توانید در مورد اینکه چگونه تقلید کورکورانه سرمایه شما را به باد می دهد، در این سرمایه پلاس بخوانید.

توهم بوقلمون یا توهم در دسترس بودن

توهم بوقلمون از استعاره‌هایی است که اقتصاددانان رفتاری از آن استفاده می‌کنند. توهم بوقلمون و اثر آن بر سرمایه گذاری، سوگیری در دسترس بودن (availability bias) هم نامیده می‌شود. این جمله اشتباه را به خاطر داشته باشیم؛ «تنها به این دلیل که تا حالا زمانی را پشت سر گذاشته و نمرده‌ایم، می‌توان این تصور را داشت که جاودانه هستیم.».

برای این که دقیق‌تر به فهم این موضوع بپردازیم باید به توضیح بیش‌تر توهم بوقلمون و خطای در دسترس بودن بپردازیم. ممکن است گاهی سرمایه گذاری غیراصولی و بدون تحلیل یا بررسی کسب سود کرده باشیم و این ایده در ذهن ما به وجود آمده باشد که طی کردن دوباره این مسیر باز هم به سود منتهی می‌شود. به این شکل دچار توهم بوقلمون می‌شویم. در تعریفی کلی می‌توانیم بگوییم بر اساس توهم بوقلمون، ما ارزیابی جهان را بر اساس رویدادهایی که بارها تجربه کرده‌ایم انجام دهیم و فکر می‌کنیم چون به دفعات محدودی کاری نتیجه داده در ادامه هم همین طور خواهد بود.

ما در توهم در دسترس بودن در فضای سرمایه گذاری هم به همان مسیرهایی می‌رویم که پیش‌تر آن‌ها را تجربه کرده‌ایم ر زمینه‌های سرمایه گذاری که تجربه سرمایه گذاری در آن‌ها را داشته‌ایم انتخاب می‌کنیم. این موضوع اگر با تجربه و دانش همراه باشد خوب است اما اگر بدون تحلیل باعث سود ما شده باشد، می‌تواند به قربانی شدن سرمایه ما منتهی شود.

چطور از توهم بوقلمون جلوگیری کنیم؟

بیایید تصور کنیم که در مسیر سرمایه گذاری شکست خورده‌ایم. در حالت معمول به دنبال مقصر احتمالی می‌گردیم و می‌خواهیم او را شناسایی کنیم. یعنی بدانیم چه دلیلی منجر به متضرر شدن ما شده است. بعد از شناسایی دلیل، اقدام به ارزیابی استراتژی‌های محافظتی بالقوه کنیم که در زمان واقعه از آن راهکارها استفاده کنیم.

مرحله آخر کار ما برای از بین بردن توهم بوقلمون این است که مسیر سرمایه گذاری را تجزیه و تحلیل کنیم. مزیت تجزیه و تحلیل این است که باعث می‌شود توهم بوقلمون یا هر سوگیری هراس‌انگیزی که از این توهم به وجود می‌آید از بین برود و بعد از آن فرد سرمایه گذار بتواند فراتر از آن فکر کند و به رفع خطراتی بیاندیشد که تهدید اصلی سرمایه گذاری ما به حساب می‌آیند.

صندوق‌های سرمایه گذاری در مقابل توهم بوقلمون

جالب است بدانیم که توهم بوقلمون در بازارهای سرمایه گذاری – به ویژه در بورس - بیش‌تر به این خاطر پیش می‌آید که سرمایه گذاران بدون داشتن دانش و زمان کافی و تنها با اتکا به شنیده‌های غیرموثق، به صورت مستقیم اقدام به سرمایه گذاری در سهام می‌کنند. در این صورت در حالتی که سود کنند، بارها و بارها مسیر رفته را تکرار می‌کند و اگر متضرر شوند، بازار سهام را قمار می‌دانند و از آن فاصله می‌گیرند. این در حالی است که می‌توان در ابزارهای مالی نوین و صندوق‌های سرمایه گذاری سهامی همانند صندوق آوای سهام کیان و صندوق آهنگ سهام کیان سرمایه گذاری کرد و سود خوبی هم به دست آورد. با استفاده از این صندوق‌ها که سبدی متشکل از سهام منتخب بازار و تیم متخصص و تحلیل‌گران باتجربه بازار سهام دارند، می‌توانیم بدون این‌که دچار توهم بوقلمون شویم، اقدام به سرمایه گذاری اصولی کنیم.

جمع‌بندی

در این مطلب به بررسی توهم بوقلمون و اثر آن بر سرمایه گذاری پرداختیم و توضیح دادیم که چطور می‌تواند موجب زیان ما شود. راه‌های جلوگیری از این توهم را نیز با هم مرور کردیم. شاید برای شما جالب باشد که در زمینه خوی حیوانی و تاثیرات آن بر رفتار سرمایه گذاری بیشتر بدانید. نکته آخر که بار دیگر باید بر آن تاکید کنیم این است که اگر اصولی سرمایه گذاری نکرده‌ایم و در مورد بازاری بدون شناخت لازم یا زمان کافی برای تحلیل آن سود به دست آورده‌ایم، این کار را زیاد تکرار نکنیم. عاقبت این کار به توهم بوقلمون و قربانی شدن سرمایه می‌رسد.