سوگیری تناسب چیست و چه اثری روی سرمایه گذاری دارد؟

در جهان اطراف ما پدیده‌های زیادی اتفاق می‌افتند که بعضی از آنها ساده و بعضی دیگر پیچیده‌اند. بعضی از آنها مهم و تاثیرگذارند و برخی دیگر بی‌اهمیت. مغز ما به صورت تکاملی طوری رشد کرده است که برای وقایع بزرگ به دنبال بزرگ است. بیایید به یک مثال فکر کنیم. شیوع ویروس کرونا را به یاد بیاورید. با پخش شدن ویروسی بسیار کوچک، زندگی تمام مردم کره زمین به مدت چند سال به هم ریخت. این اتفاق بزرگ که از عاملی کوچک به وجود آمده بود، به اندازه‌ای برای برخی افراد غیرقابل درک بود که شروع به داستان‌پردازی در مورد آن کردند و دلایل زیادی برای شیوع ویروس کرونا ساخته شد که مبنایی هم نداشتند. یک سوی این پدیده به این برمی‌گردد که مغز ما نمی‌تواند تصور کند پشت اتفاقات بزرگ دلایل کوچک یا تصادف وجود داشته باشند.

این‌که ما تصور می‌کنیم پشت هر اتفاق بزرگ، بی شک دلیلی به همان میزان بزرگ وجود دارد نشأت گرفته از سوگیری رفتاری به نام سوگیری تناسب است. در واقع ما فکر می‌کنیم دلیل اتفاق افتادن یک پدیده باید به اندازه همان پدیده بزرگ باشد. به عنوان مثال سوگیری تناسب در سرمایه گذاری به این صورت است که شما پولتان را در جایی سرمایه گذاری می‌کنید و ناگهان بازار با افت قابل توجهی روبرو می‌شود. این افت ممکن است به دلایل زیادی رخ داده باشد، با این حال، ممکن است نظریه‌هایی را قبول کنید که به اندازه سقوط بازار بزرگ باشند در حالی که دلیل این اتفاق ممکن است بسیار ساده‌تر باشد. شناخت بهتر سوگیری تناسب در سرمایه گذاری یا هر موضوع دیگر و جلوگیری از مداخله آن می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های آینده ما تاثیرگذار باشد.

ظهور سوگیری تناسب و ترور شینزو آبه

سوگیری تناسب به طور معمول در موقعیت‌هایی پدیدار می‌شود که روندها و وقایع بزرگ به جهت نادرست و غیرمعمول حرکت می‌کنند. زمانی که غافل کشی یا همان ترور «جان اف کندی» نخست وزیر پیشین ژاپن اتفاق افتاد، از افراد عادی گرفته تا برخی تحلیل‌گران – بنابر سوگیری تناسب - این‌طور تصور می‌کردند که دلیل کشته شدن او باید بسیار مهم باشد، چرا که چنین اتفاق بزرگی بی‌دلیل نمی‌افتد و به دنبال انگیزه بزرگ و سازماندهی بزرگی بودند. این تصور به طور مستقیم تاثیر گرفته از سوگیری تناسب بود. چنان تاثیر گرفته که هیچ کس تصورش را هم نمی‌کرد که مرگ کندی به دست جوانی صورت گرفته است و نیت او از این کشتن، تنها دلیل شخصی داشته است. این موضوع در مورد ترور شینزو آبه هم دیده شد. «تتسویا یاماگامی» نام قاتل شینزو آبه است. مادر تتسویا که از طرفداران یکی از کلیساهای آزادی‌خواه مسیحی است، برای کمک به کلیسا اقدام به فروش تمام دارایی‌های خود می‌کند و هر چه پول از فروش دارایی‌هایش به دست می‌آورد را به کلیسا تقدیم می‌کند. تتسویا از این‌که میراثی باقی نمانده خشمگین می‌شود و به گمان این‌که شینزو آبه از بنیان‌گذاران همان کلیسا در ژاپن است دست به ترور نخست وزیر ژاپن می‌زند. به این معنی که کشتن ناغافل نخست وزیر ژاپن که اتفاقی بزرگ و غیرمعمول است، دلیل بزرگی نداشته و این کشتن، تنها ریشه در سوءظن جوانی عصبانی داشته است.

تصاویری که دیده نمی‌شوند

تصویر مربوط به شیوع کرونا یا صدای گلوله و دود و افتادن شینزو آبه، تنها یک لحظه از تمام اتفاقی است که در واقعیت افتاده است. این که ما درگیر سوگیری تناسب می‌شویم به خاطر نحوه تکاکل ذهن ما و دنبال دلیل بزرگ بودن است. بماند که سیگنال‌های تلفن‌های هوشمندی که در دست داریم و برخی اخبار نادرست به جان گرفتن سوگیری تناسب در تصمیم‌ها و رفتار ما دامن می‌زنند. سوگیری تناسب می‌تواند ریشه تئوری‌های توطئه را هم در ذهن ما بدواند. به عنوان مثال، زمانی که پیشنهادی به رئیس‌مان می‌دهیم و از او نه می‌شنویم، ذهن شروع به پیدا کردن دلایل بزرگ و شرورانه‌ای می‌کند که رئیس برای گفتن نه به ما به کار گرفته است. اما ممکن است رئیس در همان روزی که پیشنهادی به او داده‌ایم به خاطر موضوعی شخصی ناراحت بوده و پیشنهاد را رد کرده باشد.

متخلفین ردیف اول سوگیری تناسب در سرمایه گذاری

یکی از پیامدهای سوگیری تناسب این است که تئوری‌های توطئه در ذهن پرورانده می‌شود. پیامد چنین موضوعی این است که گاهی به جای متهم کردن خود به دنبال مقصر کردن دیگران یا یک محیط بزرگ باشیم. اما اگر به واقع تمایل به دیدن این سوگیری رفتاری در عمل دارید، بهتر است سوگیری تناسب را در سرمایه گذاری هم بررسی کنیم. گاهی اوقات اخبار روی تصمیم‌گیری ما روی ورود به بازارها و خروج از آنها تاثیر می‌گذارند. زمانی که حرکت‌های بزرگ در فضای مالی اتفاق می‌افتد، خبرهایی پخش می‌شود که ورود افراد را بیشتر می‌‎کند و به نحوی افراد احساس می‌کنند اتفاق بزرگی افتاده است که بازارها چنین رشدی را تجربه می‌کنند. اما شاید بازارهای دارایی در آن حرکت بزرگ در مسیر عادی خود در حال حرکت باشند یا دچار حباب شده باشند و دلیل بزرگی در میان نباشد. در مورد افت بازار نیز همین موضوع برقرار است. در چنین موقعیت‌هایی است که بسیاری از افراد دچار سوگیری تناسب در سرمایه گذاری می‌‎شوند و ناخواسته با فروش و خریدهای بدون تحلیل متضرر می‌شوند. دو راه وجود دارد که شاکی پرونده این متخلفین نباشیم و متضرر از سوگیری تناسب در فضای مالی نشویم.

جلوگیری از سوگیری تناسب در سرمایه گذاری

راه اول این است که به تصاویر گم شده‌ای فکر کنیم که در پس اتفاقات ناشی از سوگیری تناسب وجود دارند و ما ندیده‌ایم و به این شکل به تسلط بر تخیل‌های خود بپردازیم و در دام سوگیری تناسب در سرمایه گذاری نیفتیم. ممکن است عمل کردن به این شیوه برای جلوگیری از دام سوگیری تناسب برای بسیاری از ما سخت باشد. در واقع ما حقیقت را نمی‌دانیم و نباید لزوما به دنبال دلایل بزرگ برای اتفاقات بزرگ باشیم. در مورد سرمایه گذاری یک راه دیگر وجود دارد که به خصوص برای افراد ناآشنا با بازارها مناسب است. این راه به ویژه در زمینه‌های پرنوسان مانند بورس، استفاده از صندوق‌های سرمایه گذاری معتبر است. این که بازار سهام را ویژه خواندیم به این خاطر است که این بازار بیشتر به اخبار واکنش نشان می‌دهد و سریعا دچار تغییر و تحول می‌شود. بنابراین، ممکن است افراد سرمایه گذار و ناآشنا به بازار با دیدن افت بازار دلیل بزرگی پشت آن حس کنند و دیگر به بازار برنگردند یا فرصت‌های مناسب پیش رو را از دست بدهند. صندوق‌های سهامی مانند صندوق آوای سهام کیان و صندوق آهنگ سهام کیان با داشتن تیمی مجرب و سبدی متشکل از سهام منتخب بازار سهام می‌توانند مدیریت سرمایه را برای سرمایه ما انجام دهند و به این ترتیب سوگیری تناسب در سرمایه گذاری را از تصویرهای ذهنی که داریم جدا کنند.