تک نرخی شدن ارز و فرصت رشد بازار سهام

طی سالیان گذشته چند نرخی بودن ارز در فضای اقتصادی ایران چالش‌های بسیاری را بر کشور تحمیل کرده است و اجرای سیاست‌های پولی و مالی را پیچیده کرده است. زیرا چند نرخی بودن ارز باعث ایجاد رانت و سوء استفاده‌ی برخی از واردکنندگان کالا به کشور شده است. اگر سیاست تک نرخی کردن ارز به درستی اجرا شود، می‌تواند تاثیرات معنا داری بر اقتصاد و بازار سهام داشته باشد. در ادامه به بررسی موضوع تک نرخی شدن ارز و فرصت رشد بازار سهام می‌پردازیم.

تک نرخی شدن ارز چیست و چرا در اقتصاد ایران اهمیت دارد؟

تک ‌نرخی شدن ارز به این مفهوم است که، در فضای اقتصادی کشور تنها یک نرخ رسمی و غالب برای مبادلات ارزی در اقتصاد وجود داشته باشد و تمام فعالان اقتصادی، شرکت‌ها، واردکنندگان و صادرکنندگان ارز مورد نیاز خود را تنها در یک بازار مشخص و شفاف معامله کنند. در این حالت دیگر بازارهای موازی همانند تالار اول، ارز مسافرتی و ارز ترجیحی دیگر موضوعیت ندارند.

در نظام تک‌نرخی ارز، نرخ ارز بصورت دستوری توسط بانک مرکزی تعیین نمی‌شود بلکه تعیین قیمت ارز از طریق مکانیسم عرضه و تقاضا توسط فعالان بازار، صادرکنندگان و واردکنندگان تعیین می‌شود. از سوی دیگر ایجاد چنین بازاری که بصورت فعال صادرکنندگان و واردکنندگان ارزهای خود را معامله کنند، باعث کنترل نرخ ارز در بازار آزاد خواهد شد. زیرا واردکنندگان برای تامین ارز مورد نیاز خود لازم نیست به بازار آزاد مراجعه کنند.

ریشه‌های چند نرخی بودن ارز و چالش‌های آن برای بازارهای مالی

ریشه‌های چند نرخی بودن ارز ترکیبی از عوامل بلند مدت و کوتاه مدت بوده است. این عوامل شامل:

وابستگی اقتصاد به فروش نفت و میعانات گازی

در دهه‌های گذشته بخش زیادی از درآمدهای دولت از طریق فروش نفت و میعانات گازی تامین شده است.

تحریم‌های اقتصادی

تحریم‌های اقتصادی باعث شده است که دولت در ارزآوری و انتقال ارزهای حاصل از صادرات با مشکل روبه‌رو شود. از این رو برای اینکه بتواند قیمت ارز در بازار آزاد را کنترل کند، عملا نرخ‌های ترجیحی را تعریف کرده است.

سیاست‌های حمایتی

یکی از تصمیمات اشتباه دولت تعریف نرخ ارز ترجیحی بوده است. دولت برای اینکه بتواند از اقشار ضعیف جامعه حمایت کند، همواره اصرار داشته است که کالاهای اساسی و نهاده‌ها با ارز ترجیحی وارد شوند تا قیمت اقلام اساسی زندگی رشد بالایی را ثبت نکنند. اما همین کار باعث بروز رانت‌های گسترده در واردات کالا و خدمات اساسی شده است.

چالش‌های چند نرخی بودن ارز برای بازارهای مالی

چند نرخی بودن ارز علاوه اثرات تورمی چالش‌های مختلفی نیز بر بازارهای مالی دارد. از جمله:

ریسک سیستماتیک

چند نرخی بودن ارز باعث ایجاد ریسک سیستماتیک بر بازارهای مالی می‌شود. چون هرگونه تصمیمی که در دولت و بانک مرکزی برای تغییر نرخ ارز گرفته شود، ممکن است بازارهای مالی را به چالش بکشد.

عدم مقایسه درست بین صنایع

یکی از چالش‌های اصلی برای بازار سرمایه در زمان چند نرخی بودن ارز، دشواری در مقایسه سودآوری شرکت‌های مختلف است. چون بسیاری از شرکت‌ها صادرات محور هستند و مجبور بودند ارزهای حاصل از صادرات کالا و خدمات را با نرخ خاصی که دولت تعیین کرده است در اختیار سایر شرکت‌های بورسی قرار دهند.

تأثیر تک نرخی شدن ارز بر صنایع بورسی مختلف

تک نرخی شدن ارز بر تمام صنایع بورسی تاثیر یکسانی ندارد. زیرا صنایع بورسی بسته به فعالیتی که دارند وابستگی متفاوتی به نرخ ارز دارند. از این رو باید اثر تک نرخی شدن ارز در صنایع مختلف بصورت جداگانه بررسی شود.

صنایع صادراتی

صنایع صادراتی همانند پتروشیمی‌ها، شرکت‌های معدنی و فلزات اساسی بیشترین تاثیرپذیری در تک نرخی شدن ارز خواهند داشت. چون این صنایع در بازار سهام بالاترین میزان ارزآوری را دارند. از این رو تک نرخی شدن ارز باعث می‌شود نرخ تسعیر ارز وارداتی این صنایع رشد پیدا کند. با رشد نرخ تسعیر ارز، میزان سودآوری این صنایع با جهش مواجه می‌شود. زیرا در گذشته چنین صنایعی مجبور بودند ارزهای خود را با قیمت تالار اول در اختیار وارد کنندگان و دولت قرار دهند.

صنایع وارداتی

صنایع واردات محور به صنایعی گفته می‌شود که بخش زیادی از مواد اولیه‌ی آن‌ها از طریق واردات تامین می‌شود. صنایعی همچون خودرو، دارو و شرکت‌های خوراکی در این مجموعه هستند. چنین شرکت‌هایی در گذشته ارزهای با قیمت بسیار پایین برای واردات مواد اولیه دریافت می‌کردند. اما با تک نرخی شدن ارز، قیمت مواد اولیه برای آن‌ها رشد زیادی خواهد کرد. از این رو چنین شرکت‌هایی اگر توان رقابت قیمتی نداشته باشند، امکان دارد سودآوری آن‌ها در بلند مدت با کاهش چشمگیری مواجه شود.

چرا تک نرخی شدن ارز می‌تواند فرصت رشد بازار سهام باشد؟

تک نرخی شدن ارز فرصت خوبی برای بازار سهام است. زیرا چنین اقدامی از سوی دولت بسیاری از چالش‌های اصلی بازار سهام را به فرصت تبدیل می‌کند.

افزایش شفافیت و اعتماد

شفافیت و اعتماد در بازار سهام جزو عوامل اصلی رشد قیمت سهام محسوب می‌شود. چون یکی از ویژگی‌های یک بازار مطمئن برای سرمایه‌گذاری، شفافیت در صورت‌های مالی است. با تک نرخی شدن ارز، سود و زیان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس شفاف‌تر می‌شود و سرمایه‌گذاران بلند مدتی می‌توانند از لحاظ فاندامنتال، به پیش بینی آینده بورس و سایر بازارهای مالی بپردازند. در نتیجه سرمایه‌گذاران بلند مدتی که از این بازار خارج شده بودند، ممکن است دوباره تمایل به سرمایه‌گذاری در سهام داشته باشند.

کاهش ریسک سیاسی

ریسک سیاسی همواره بر بازار سهام وجود داشته است. چون هر بار که دولت‌ها تغییر می‌کردند، دخالت‌های جدیدی در نرخ ارز داشتند. اما با تک نرخی کردن ارز، بخش زیادی از ریسک سیاسی ناشی از تغییر دولت کاهش پیدا می‌کند و بازار قابل پیش بینی‌تر خواهد شد.

حرکت بازار از سفته بازی به تحلیل فاندامنتال

با تک نرخی شدن نرخ ارز، سودهای رانتی و سفته بازی کاهش پیدا می‌کند و سرمایه‌گذارانی که معاملات آن‌ها بصورت فاندامنتال است بسوی بازار سهام جذب می‌شوند. چون سود و زیان شرکت‌های پذیرفته شده در بورس شفاف‌تر می‌شود.

ریسک‌ها و ملاحظات تک نرخی شدن ارز برای بازار سرمایه

تک نرخی شدن ارز مزایایی بسیاری برای بازار سرمایه دارد. اما با وجود این مزایای بسیار، در کوتاه مدت ممکن است شوک‌های قیمتی ایجاد کند که بر بسیاری از شرکت‌های بورسی و کلیت بازار سهام اثرگذار باشد.

شوک تورمی در کوتاه مدت

با تک نرخی کردن ارز، قیمت ارز برای واردات نهاده‌های دامی و کالاهای اساسی با رشد زیادی مواجه می‌شود. در نتیجه در کوتاه مدت کالا و خدمات در کشور درگیر یک شوک تورمی خواهند شد اما در بلند مدت قیمت‌ این کالا و خدمات رقابتی می‌شود که به نفع مصرف کنندگان است.

ضعف در اجرای برنامه

یکی از چالش‌های اصلی که دولت در تک نرخی کردن ارز دارد، حمایت مناسب از اقشار کم درآمد است. اگر دولت نتواند کل سیاست تک نرخی کردن ارز را به درستی اجرا کند، ممکن است اقشار دهک پایین جامعه فشار بیشتری روی آن‌ها باشد. از این رو دولت باید در کنار تک نرخی کردن ارز، سیاست جبران کاهش قدرت خرید برای اقشار کم درآمد جامعه داشته باشد تا بتواند فشار اجتماعی ناشی از رشد قیمت ارز را جبران کند.

زمان بندی نادرست

یکی از نقدهایی که به دولت وجود دارد، زمان‌بندی نا درست در اجرای طرح تک نرخی کردن ارز است. زیرا دولت در حال حاضر با کسری بودجه و نااطمینانی سیاسی روبه‌رو است. به همین دلیل ممکن است در کوتاه مدت مزایای تک نرخی کردن ارز برای افراد جامعه نمایان نباشد.

استراتژی سرمایه‌گذاران در دوران گذار به ارز تک‌ نرخی

در زمانی که دولت قصد تک نرخی کردن ارز را دارد، سرمایه‌گذاران باید استراتژی سرمایه گذاری خود را تغییر دهند. زیرا در این شرایط بازارها روندهای مختلفی را طی خواهند کرد. به همین دلیل سرمایه‌گذاران در این زمان باید به نکات خاصی توجه کنند.

سرمایه‌گذاری در شرکت‌های صادرات محور

در گذشته سرمایه‌گذاران بازار سهام بصورت کوتاه مدت وارد بازار می‌شدند و با کم‌ترین سود از بازار خارج می‌دهند. اما در زمانی که قرار است ارز تک نرخی شود، سرمایه‌گذاران باید در شرکت‌های صادرات محور سرمایه‌گذاری کنند. چون این شرک‌ها عمده‌ی محصولات خود را صادر می‌کنند. در نتیجه سود چنین شرکت‌هایی رشد چشمگیری را تجربه خواهند کرد. از این رو با تک نرخی شدن ارز بهترین سهام برای خرید، سهام شرکت‌های صادرات محور خواهد بود.

افق بلند مدت و نداشتن هیجان در سرمایه‌گذاری

دوران گذار از ارز چند نرخی به ارز تک نرخی قطعا با نوسانات زیادی در کوتاه مدت همراه است. از این رو سرمایه‌گذاران باید در چنین شرایطی افق سرمایه‌گذاری بلند مدت داشته باشند تا در کوتاه مدت بر اثر نوسانات قیمتی گرفتار سوگیری‌های رفتاری نشوند. چون انجام معاملات بر اساس هیجان شاید در برخی مواقع سودده باشد اما تکرار آن موجب ضررهای مالی زیادی به سرمایه‌گذاران می‌شود.

تنوع بخشی به سبد دارایی

در هر شرایطی سرمایه‌گذاران باید سبد دارایی متنوع داشته باشند. چون بزرگترین اشتباه یک سرمایه‌گذار، سرمایه‌گذاری در یک بازار خاص با تمام دارایی است. زیرا یک بازار خاص ممکن است بنا به دلایلی روند کاهشی زیادی داشته باشد. در این صورت سرمایه‌گذار بخشی زیادی از دارایی خود را از دست می‌دهد. اما با تشکیل سبد سرمایه‌گذاری و تنوع بخشی به سبد، ریسک سرمایه‌گذاری تا حد زیادی متعادل می‌شود. برای تشکیل سبد دارایی مناسب، سرمایه‌گذاران می‌توانند در صندوق سهامی و صندوق‌ طلا سرمایه‌گذاری کنند.