تعرفه چیست؟

هر وقت تصمیم به خرید کالایی گرفته‌اید، به احتمال زیاد با کالاهای خارجی متنوعی در فروشگاه‌ها برخورد کرده‌اید. اگر قیمت بعضی از اقلام را با بهای برخی فروشگاه‌های اینترنتی خارج از کشور مقایسه کرده باشید، احتمالا دیده‌اید برخی از این کالاها در داخل کشور قیمت بالاتری نسبت به کشور مبدا دارند. دامنه این کالاها از خودرو گرفته تا پوشاک و لوازم خانگی را شامل می‌شود. این پدیده ممکن است ناشی از هزینه‌های گمرکی باشد.

هرکالایی برحسب ارزش آن یا بر اساس وزنی که دارد می‌تواند هزینه گمرکی متفاوتی داشته باشد. اما این هزینه فقط برای کالاهایی است که ورود آن‌ها به کشور توسط دولت آزاد گذاشته شده باشد. در برخی مواقع یا فصول خاصی از سال، ورود کالاهایی که واردات آن‌ها به کشور آزاد بوده است از سوی دولت ممنوع می‌شود. همین موضوع روی قیمت آنها هم تاثیر می‌گذارد. در ادامه به بررسی تعریف تعرفه و دلایل اتخاذ آن از سوی کشور‌ها می‌پردازیم و با این مبحث بیشتر آشنا می‌شویم.

تعرفه چیست؟

تعرفه یا به عبارت دیگری (TARIFF) عبارت است از مالیاتی که دولت روی کالاهای ورودی وضع می‌کند. عوارض واردات علاوه بر اینکه منبع درآمدی برای دولت است، می‌تواند گونه‌ای از تنظیم تجارت باشد که برای تشویق یا محافظت از صنعت داخلی، از محصولات خارجی مالیات می‌گیرد. در اصطلاح تعرفه دو معنی وجود دارد:

معنای عام

این معنی به صورت اشتباه در میان تعدادی از صاحبان کالا و ترخیص کاران ترویج پیدا کرده است. آنان مثلا می‌گویند تعرفه اتوی برقی 26 درصد است، که منظور ماخذ حقوق ورودی آن کالا است که در کتاب تعرفه گمرکی آورده شده است. به این معنی که درهنگام ترخیص کالا مالک باید مبلغی برابر با ارزش کالا ضرب در 26 درصد به گمرک پرداخت کند تا کالای مورد نظر ترخیص گردد و اجازه ورود به کشور داشته باشد.

معنای خاص

در این معنا تعرفه گمرکی به عنوان یک ردیف یا شماره تعرفه کالا که در نمانکلاتور سیستم هماهنگ شده به شمار می‌رود. کتاب تعرفه مورد استفاده در کشور ایران بر مبنای نمانکلاتور ترجمه شده است و برای هر ردیف کالا عددی را به عنوان ماخذ حقوق ورودی ذکر و تعریف نموده است. به عنوان مثال، برای جواب به این سوال که تعرفه اتوی برقی چیست؟ باید به عدد هشت رقمی که مربوط به این کالا است رجوع کرد. به عنوان مثال کد تعرفه اتوی برقی 85164000 است.

تعرفه واردات و حقوق گمرک

تعرفه واردات با حقوق گمرک تفاوت دارد و نباید این دو را با یکدیگر به اشتباه معنی کرد. همانگونه که در قسمت قبل گفته شد، تعرفه یک شماره کالا است که به وسیله آن نوع کالا و حق ورودی آن تعیین می‌شود اما حقوق گمرکی مبلغی است که دولت طبق مصوبه مجلس از هر کالایی که وارد کشور می‌شود، اخذ می‌کند. این عدد معادل 4 درصد ارزش کمرگی کالا در مرکز گمرکی است که قرار است ترخیص کالا از طریق آن انجام شود.

ارزش گمرکی چیست؟

ارزش گمرکی کالای وارداتی، عبارت است از قیمت خرید کالا در کشور مبدا به اضافه هزینه‌های بیمه، باربری، حمل و نقل و سایر هزینه‌های دیگری که لازم است تا کالای مورد نظر به کمرگ کشور مقصد برسد و از روی سیاهه و اسناد تسلیمی صادرکننده تعیین می‌گردد.

حقوق ورودی کالا به ایران چگونه محاسبه می‌شود؟

هر کالایی که بخواهد وارد کشور شود باید برحسب فرمول زیر مبالغ مورد نظر برای ترخیص نهایی آن توسط وارد کننده پرداخت شود.

سود بازرگانی هر کالا توسط هیئت وزیران تعیین می‌شود و ممکن است بر حسب شرایط کشور تغییراتی در آن انجام شود اما سایر ارقام برای کالاها ثابت است. البته یک استثنا هم در این ارقام پرداختی وجود دارد. برحسب تبصره قانون بودجه سال ۱۴۰۰ نرخ حقوق گمرکی کالاهای اساسی 1 درصد وضع شده است.

انواع تعرفه

تعرفه ارزشی

در این نوع تعرفه حقوق ورودی کالا برحسب ارزش پولی کالای وارداتی است. به همین دلیل در ترخیص کالا ارزش این نوع کالاها بسیار حائز اهمیت است.

تعرفه مقداری

در این نوع حقوق ورودی کالا، ارزش کالای وارداتی اهمیت ندارد بلکه آنچه مهم است، کمیت یا مقدار این کالا است. به همین دلیل حقوق ورودی این نوع کالاها برحسب کیلو، لیتر، طول و ... محاسبه می‌شود.

مزایای وجود تعرفه

وجود تعرفه برخی مزایا را دارد که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم.

حمایت از تولیدات داخلی

از دلایل اصلی اعمال تعرفه بر کالاهای خرجی توسط دولت، حمایت از کالاهای داخلی است. در صورتی که در داخل کشور کالایی با کیفیت کالای مشابه خارجی تولید شود، دولت برای اینکه رقابت‌پذیری کالای داخلی در برابر کالای خارجی بیشتر باشد بر واردات کالای خارجی تعرفه اعمال می‌کند. اعمال تعرفه بر کالایی خارجی که نمونه داخلی آن در داخل کشور وجود داشته باشد، باعث می‌شود سرمایه از کشور خارج نشود و نیروی کار داخلی امنیت شغلی بالاتری داشته باشد.

درآمدزایی برای دولت

اخذ تعرفه از سوی دولت به خزانه دولت واریز می‌شود که از طریق آن دولت می‌تواند بخش زیادی از هزینه‌های جاری خود را با آن پوشش دهد. البته اخذ تعرفه برای درآمدزایی دولت فقط بر اساس کالاهای وارداتی نیست. بلکه دولت می‌تواند بر کالاهایی که رقابت‌پذیری بالایی دارند تعرفه صادرات اعمال کند که بتواند درآمد بیشتری برای خود کسب کند.

قدرت چانه‌زنی دولت

از دیگر مزایایی وجود تعرفه بر کالا و خدمات خارجی، افزایش قدرت چانه‌زنی دولت در تجارت خارجی است. زمانی که دولت بخواهد مراودات تجاری را با یک کشور خاصی تسهیل کند یا جنگ تجاری ایجاد کند به راحتی می‌تواند از طریق تغییر در تعرفه واردات و صادرات این کار را انجام دهد.

کنترل قیمت کالا در داخل کشور

گاهی اوقات برخی از کالاهای تولید داخل به دلیل اینکه مشتری خارجی دارند بخش زیادی از آن‌ها صادر می‌شود. اما به دلایلی قیمت چنین کالاهایی در داخل کشور افزایش پیدا کرده است، در این صورت دولت برای کنترل قیمت کالا در داخل و افزایش عرضه آن‌ها در داخل مجبور است تعرفه بر صادرات را افزایش دهد تا این کالا‌ها در بازار داخل قیمت آن‌ها کاهش پیدا کند.

معایب وجود تعرفه

تعرفه در کنار مزایایی که برشمرده شد، معایبی هم دارد. در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌کنیم.

انحصار گرایی

اولین عیبی که وجود تعرفه می‌تواند داشته باشد، وجود انحصار در تولید است. به عنوان مثال اگر دولت تعرفه واردات خود رو را به مدت سال‌های طولانی کاهش ندهد باعث می‌شود شرکت‌های داخلی بازار دارا در انحصار خود قرار دهند. در این صورت چنین شرکت‌های بدون اینکه کیفیت خود را بالا ببرند یا اینکه از لحاظ قیمتی رقابت‌پذیر باشند، محصولات خود را به بازار داخلی عرضه می‌کنند و مصرف کنندگان مجبور هستند از این محصولات بی کیفیت استفاده کنند.

کاهش کیفیت محصولات داخلی

از دیگر معیبی که تعرفه دارد این است که باعث می‌شود شرکت‌های داخلی تصور کنند که تعرفه همواره وجود دارد. به همین دلیل هیچ وقت به فکر افزایش کیفیت تولید و رقابت‌پذیر کردن محصولات خود نباشند. این کار باعث می‌شود روز به روز کالاهایی که در داخل تولید می‌شوند از بازارهای جهانی عقب بیفتند.

جنگ تعرفه‌ای آمریکا با سایر کشورها

در اوایل سال جاری دولت آمریکا برای کاهش ناترازی تجاری خود با سایر کشور‌های دنیا اقدام به اعمال تعرفه‌های چندین درصدی کرده است. این کار موجب تشدید جنگ تجاری بین اروپا، چین و آمریکا شده است. دلیل اصلی که دولت آمریکا چنین کاری را انجام داده است، این است که از تولید کالا در داخل آمریکا حمایت کند. اما به دلیل اینکه بسیاری از کالاهای مصرفی در بازار آمریکا تولید داخل نیستند، ممکن است تا زمانی که شرکت‌های آمریکایی بتوانند به اندازه‌ی تقاضای موجود عرضه مناسب داشته باشند، قیمت بسیاری از کالاها افزایش چشمگیری را تجربه کنند.

جمع‌بندی

در این مطلب با معنای تعرفه آشنا شدیم. تعرفه برای بسیاری از ما اهمیت دارد زیرا روی قیمت تمام شده کالاهای وارداتی تاثیر می‌گذارد و مصرف ما را متاثر می‌کند. به عنوان مثال تعرفه ورود خودرو یکی از موارد آشنا در این زمینه است.