صندوق شاخصی چیست؟ بهترین صندوق شاخصی کدام است؟

در میان گزارش‌های روزانه اخبار و وبسایت‎ها شده است که بارها و بارها عبارت شاخص بورس را شنیده‌ایم. شاخص انواع مختلفی دارد که یکی از آنها شاخص کل و دیگری شاخص هم وزن است. شاخص‌های دیگری هم وجود دارند که از جمله آنها می‌توان به از جمله می‌توان به شاخص دارو، شاخص 30 شرکت برتر، شاخص صنعت و غیره اشاره کرد. به طور کلی، شاخص نشان‌دهنده تغییرات قیمت گروهی از سهام است که در بازار سرمایه پذیرفته شده‌اند. اگر به بازار سهام با دقت بیشتری نگاه انداخته باشیم، دیده‎‌ایم که در میان شرکت‌های مختلف پذیرفته شده در بورس، برخی از سهام ارزش بازاری بیشتری دارند و در نتیجه تاثیر قابل توجه‌‎تری روی حرکات شاخص کل بورس می‌گذارند. به این شرکت‌های بزرگ و مهم، شرکت‌های شاخص‌ساز می‌گویند. از طرف دیگر، صندوق‌های شاخصی به صندوق‌های سرمایه‌گذاری گفته می‌شود که هدفشان کسب بازدهی‌ معادل با یکی از شاخص‌های بازار سهام باشد.

صندوق شاخصی (Index fund) چیست؟

سابقه تاسیس صندوق‌های شاخصی به میانه دهه 1970 میلادی بازمی‌گردد و طول عمر آنها به نیم قرن می‌رسد. جان بوگل را اولین موسس صندوق‌های شاخصی در دنیا می‌دانند. با وجود این، صندوق‌های شاخصی در ایران عمر زیادی ندارند. قدیمی‌ترین صندوق شاخصی سهامی ایران اواخر سال 1389 تاسیس شد. سایر صندوق‌های شاخصی که تعداد آنها به 5 عدد می‌رسد نیز در فاصله سال‌های 1393 تا 1401 ایجاد شدند.

صندوق شاخصی یک دسته از صندوق‌های سرمایه گذاری و ابزار مالی نوینی برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بورس به حساب می‌آید که سرمایه‌های خرد جمع شده را بر اساس شاخص خاصی که صندوق بر مبنای آن تاسیس شده است، سرمایه‌گذاری می‌کند. صندوق‌های شاخصی در سال‌های گذشته مورد توجه بسیاری از فعالان بازار قرار گرفته‌اند، چرا که بسیاری از سرمایه‌گذاران تمایل دارند در شاخص خاصی از بازار اوراق بهادار سرمایه‌گذاری کنند و به اندازه آن شاخص خاص از بازار کسب سود کنند. چنین کاری برای تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران دشوار است چون افراد در این صورت باید تعداد زیادی سهام بخرند و تحلیل و وقت زیادی صرف کنند. ضمن آن که چنین کاری با پول کم هم امکان‌پذیر نیست. این در حالی است صندوق‌های شاخصی شرایطی را فراهم کرده‌اند که سرمایه‌گذاران بتوانند به آسانی و با پول کم این مشکلات را حل کنند و به اندازه تغییر شاخص مورد نظر خود از بازار سود کسب کنند یا افت نمایند. در ایران صندوق‌های شاخصی بر اساس سه شاخص تشکیل شده‌اند. این شاخص‌ها شامل شاخص کل بازار، شاخص هم وزن و شاخص 30 شرکت بازار هستند.

چرا در صندوق شاخصی سرمایه‌گذاری کنیم؟

صندوق‌های شاخصی برای سرمایه‌گذارانشان یک معیار مشخص و طبق آن حرکت می‌کنند. وقتی معیار شاخص کل یا شرکت‌های برتر باشد، به افراد این شانس را می‌دهد تا به جای سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌های بزرگ در این صندوق‌ها سرمایه‌گذاری کنند و از متنوع‌سازی سرمایه‌گذاری با پرداخت کارمزدی کم سود ببرند. علاوه بر این، صندوق‌های شاخصی تحلیل راحت‌تری دارند و زمان ورود و خروج به آنها را نسبتا راحت می‌توان پیش‌بینی کرد چرا که شاخص کل پیش‌بینی‌پذیری بهتری دارد. از نظر بازدهی نیز صندوق‌های شاخصی معمولا سود خوبی در بلندمدت دارند. در این مورد، صندوق مبتنی بر شاخص هم‌وزن می‌تواند عملکرد بهتری در مقایسه با صندوق‌های مبتنی بر شاخص کل داشته باشد.

ترکیب دارایی صندوق سرمایه گذاری شاخصی چیست؟

همان‌طور که از نام صندوق شاخصی مشخص است، ترکیب دارایی این نوع صندوق بر اساس حرکت معادل با شاخص کل یا شاخص هم‌وزن بازار سرمایه شکل می‌گیرد. بنابراین ترکیب دارایی صندوق شاخصی مبتنی بر شاخص کل عمدتا شرکت‌های بزرگ هستند اما صندوق شاخصی هم‌وزن به دلیل ماهیتش باید دامنه وسیعی از سهام بزرگ و کوچک را در برگیرد. کلیات دارایی این صندوق‌ها و اطلاعات مربوط به این موضوع را می‌توان در اساسنامه و امیدنامه صندوق‌ها دید. هر صندوق سرمایه‌گذاری سبدی متشکل از دارایی‌هایی دارد که با هدفش هماهنگ باشد.

انواع صندوق‌های شاخصی در ایران

تعداد صندوق‌های شاخصی در ایران زیاد نیست و عملا این صندوق‌ها تعداد محدودی هستند. در بازار سرمایه 6 صندوق شاخصی قابل معامله در بورس وجود دارند. این صندوق‌های شاخصی شامل صندوق مشترک شاخصی کار آفرین، صندوق شاخصی آرام مفید (آرام) ، صندوق شاخص 30 شرکت فیروزه (فیروزه)، صندوق تجارت شاخصی کاردان (کاردان)، صندوق شاخصی بازار آشنا (وبازار) و صندوق شاخصی هم وزن کیان (هم‌ وزن) هستند.

در میان این صندوق‌های سرمایه گذاری شاخصی، تنها صندوق شاخصی هم وزن کیان که با نماد هم وزن شناخته می‌شود بر مبنای شاخص هم وزن بورس است. هدف این صندوق آن است که بتواند بازدهی معادل با شاخص هم‌وزن بازار سهام داشته باشد. صندوق شاخصی فیروزه بر مبنای 30 شرکت برتر بورس است و بقیه صندوق‌های شاخصی بر مبنای شاخص کل بازار بورس تاسیس شده‌اند.

بازدهی صندوق‌های شاخصی چقدر است؟

بازدهی صندوق‌های شاخصی مبتنی بر شاخصی است که قصد دارند به آنها برسند. به طور کلی این صندوق‌ها شاخص کل یا شاخص هم وزن یا شاخص شرکت‌های بزرگ را مورد هدف قرار می‌دهند. بالاترین بازدهی بلندمدت را شاخص هم وزن داشته است و به همین دلیل صندوق مبتنی بر این شاخص می‌تواند گزینه جذابی برای سرمایه گذاری باشد. شاخص کل در بازه 10 ساله منتهی به 13 بهمن 1403 به طور متوسط سالی 45 درصد رشد داشته است. این در حالی است که شاخص هم‌وزن در همین بازه زمانی بازدهی 56.4 درصدی نشان می‌دهد.

تفاوت صندوق شاخصی با صندوق سهامی عادی

شباهت بسیاری میان صندوق شاخصی و صندوق سهامی وجود دارد. هر دو این صندوق‌ها بخش عمده‌ای از دارایی خود را به خرید سهام اختصاص می‌دهند. با این حال، این دو تفاوت‌هایی هم دارند. سبد دارایی صندوق سهامی از سهامی تشکیل شده‌ است که بیشترین عایدی را عاید سرمایه‌گذاران کند و هرگاه پتانسیل سودآوری سهمی کم باشد از سوی مدیر صندوق جایگزین می‌شود. این در حالی است که صندوق‌های شاخصی باید معادل با شاخص معیار خود حرکت کنند و نماینده‌ای از آن باشند. حال این شاخص ممکن است صعودی باشد یا افت کند.

مزایای صندوق‌ سرمایه‌گذاری شاخصی

چند مزیت برای سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی وجود دارد. این مزایا عبارتند از:

کسب بازدهی نزدیک به شاخص معیار، سرمایه گذاری در سبدی از شرکت‌ها و متنوع‌سازی سرمایه‌گذاری بدون نیاز به دانش و وقت زیاد، حداقل مبلغ برای خرید 500 هزار تومان، کارمزد خرید و فروش پایین‌تر نسبت به خرید مستقیم سهام، کاهش هزینه‌های سبدگردانی و مدیریت سرمایه، حضور بازارگردان و نقدشوندگی سریع، کسب سود معاف از مالیات.

سرمایه گذاری در صندوق‌های شاخصی مناسب چه افرادی است؟

سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی مناسب افراد ریسک‌پذیر است چرا که این صندوق جزو صندوق‌های سهامی به حساب می‌آید و عمدتا در این بازار سرمایه‌گذاری می‌کند. برای آگاهی از روحیه خود و تعیین میزان ریسک‌پذیر یا ریسک‌گریزی، می‌توانید اقدام به سنجش ریسک کنید. علاوه بر این، سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی برای سرمایه‌گذاران عادی که وقت یا دانش زیادی از بازارهای مالی نداشته باشند، مناسب است. در نهایت، سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی می‌تواند برای برخی از مدیران دارایی نیز گزینه مناسبی باشد.

معایب سرمایه گذاری در صندوق های شاخصی

همان‌طور که صندوق سرمایه‌گذاری شاخصی دارای مزایایی است، معایبی هم شامل این نوع صندوق سرمایه‌گذاری می‌شود. به طور کلی، مهم‌ترین ریسک سرمایه گذاری در صندوق شاخصی را می‌توان ویژگی ذاتی سهام دانست که بر اساس تصمیمات سیاسی و اقتصادی جهانی همان‌طور که بارها تجربه کرده‌ایم دچار تلاطم می‌شود. بنابراین، سرمایه‌گذاری در این صندوق بیش‌تر برای ریسک‌پذیرها مناسب است و برای شروع سرمایه گذاری در آن باید پیش‌بینی بالا و پایین شدن قیمت هزینه‌ها را در نظر داشت. صرف نظر از این موضوع، عیب صندوق‌های شاخصی به خصوص آنها که مبتنی بر شاخص کل هستند، آن است که این صندوق‌ها ریسک وابستگی به صنایع بزرگ را دارند و ممکن است در شرایطی بازدهی خوبی را تجربه نکنند.

بهترین صندوق‌های شاخصی در سال 1403

برای این که بهترین صندوق شاخصی در سال 1403 را مشخص کنیم، می‌توانیم بازدهی صندوق‌ها را با یکدیگر مقایسه کنیم. با این حال، بازدهی تنها معیار برای انتخاب یک صندوق نیست. میزان ارزش معاملات و حجم معاملات که نشان دهنده نقدشوندگی یک صندوق شاخصی است نیز اهمیت زیادی دارد. صندوق شاخصی هم‌وزن یکی از بهترین صندوق‌های شاخصی فعال در کشور و تنها صندوق مبتنی بر شاخص هم‌وزن در کشور است.

انواع صندوق سرمایه گذاری شاخصی در ایران

صندوق‌های سرمایه‌گذاری از نظر نوع معاملات به دو دسته‌ تقسیم‌بندی می‌شوند. صندوق‌ها بر این اساس به دو گروه قابل معامله در بورس (ETF) و صدور و ابطالی تقسیم‌‌بندی می‌شوند. در بازار سرمایه ایران 5 صندوق شاخصی قابل معامله در بورس هستند و یک صندوق نیز صدور و ابطالی است.

نحوه سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی

اولین نیاز برای سرمایه‌گذاری در صندوق‌های شاخصی، داشتن کد بورسی است. افراد سرمایه‌گذار می‌توانند با مراجعه به سامانه سجام و کارگزاری‌های مجاز اقدام به دریافت کد بورسی کنند. اما روش راحت‌تر این است که از طریق اپ کیان دیجیتال، تمام مراحل ثبت نام برای دریافت کد بورسی و احراز هویت را به صورت آنلاین انجام داد. پس از دریافت کد بورسی، برای سرمایه گذاری در صندوق‌های شاخصی قابل معامله می‌توان از طریق کارگزاری‌ها اقدام کرد و واحدهای سرمایه گذاری آن‌ها را معامله نمود. برای خرید واحدهای سرمایه گذاری شاخصی هم‌وزن کیان می‌توانید از همان اپلیکیشن کیان دیجیتال اقدام کنید. برای خرید تنها صندوق شاخصی صدور و ابطالی باید با خود صندوق تماس بگیرید.

نتیجه‌گیری

شناخت هر کدام از صندوق‌های سرمایه گذاری می‌‎تواند بیش از پیش ما را در انتخاب بهترین گزینه سرمایه‌گذاری راهنمایی کند. صندوق شاخصی هم یک نوع از این انواع است که در این فرصت به بررسی ابعاد مختلف آن از دارایی‌های سبد گرفته تا هدف کلی که در سیاست خود دارد، پرداختیم.