۰ تا ۱۰۰ تامین مالی جمعی Crowdfunding؛ مزایا، ریسک‌ها و نحوه سرمایه‌گذاری

در سال‌های اخیر، روش‌های جدیدی برای جذب سرمایه به وجود آمده‌اند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها تامین مالی جمعی یا Crowdfunding است. رشد اینترنت، توسعه فناوری‌های مالی و افزایش استقبال مردم از سرمایه‌گذاری آنلاین باعث شده تامین مالی جمعی به یکی از محبوب‌ترین روش‌های جذب سرمایه برای کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاری برای مردم تبدیل شود.

در گذشته، شرکت‌ها برای تامین سرمایه موردنیاز خود معمولاً دو راه اصلی داشتند: دریافت وام بانکی یا جذب سرمایه‌گذار بزرگ. اما هر دو روش محدودیت‌های زیادی داشتند. بانک‌ها وثیقه‌های سنگین می‌خواستند و سرمایه‌گذاران بزرگ نیز معمولاً فقط روی پروژه‌های خاص سرمایه‌گذاری می‌کردند. تامین مالی جمعی این مشکل را تا حد زیادی حل کرد.

در ایران نیز طی سال‌های اخیر پلتفرم‌های متعددی در حوزه تامین مالی جمعی فعالیت خود را آغاز کرده‌اند و بسیاری از سرمایه‌گذاران به دنبال کسب سود از این بازار هستند. البته مانند هر نوع سرمایه‌گذاری دیگری، تامین مالی جمعی علاوه بر فرصت‌های جذاب، ریسک‌هایی نیز دارد که آشنایی با آن‌ها ضروری است. در این مقاله به بررسی به‌صورت کامل تامین مالی جمعی، انواع آن، مزایا، معایب، ریسک‌ها، نحوه کسب سود در این مدل سرمایه‌گذاری می‌پردازیم.

تامین مالی جمعی چیست؟

تامین مالی جمعی Crowdfunding روشی برای جمع‌آوری سرمایه از تعداد زیادی سرمایه‌گذار است که معمولاً از طریق پلتفرم‌های اینترنتی انجام می‌شود. در این روش، افراد مختلف می‌توانند با مبالغ نسبتاً کوچک در یک پروژه، کسب‌وکار یا ایده سرمایه‌گذاری کنند. در واقع به‌جای اینکه یک شرکت فقط به سراغ بانک یا سرمایه‌گذار بزرگ برود، سرمایه موردنیاز خود را از مردم جمع‌آوری می‌کند. هر فرد بخشی از سرمایه را تامین می‌کند و مجموع این مشارکت‌ها به تامین بودجه پروژه منجر می‌شود.

انواع تامین مالی جمعی

تامین مالی جمعی به چهار دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شود:

تامین مالی جمعی مبتنی بر پاداش

در مدل تامین مالی مبتنی بر پاداش، سرمایه‌گذاران در ازای حمایت مالی از پروژه مورد نظر، بجای دریافت سود ماهانه، پاداش‌های متناسب دریافت می‌کنند. این پاداش‌ها می‌تواند شامل ارائه محصولات یا امتیازات ویژه جهت استفاده از محصولات باشد.

به عنوان مثال؛ فرض کنید یک شرکت تولید کننده موبایل برای اینکه بتواند خط تولید جدیدی راه اندازی کند، به 100 میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد. در تامین مالی این میزان دارایی برای اجرای پروژه، شرکت تولید کننده موبایل هیچ‌گونه سود نقدی به سرمایه‌گذاران پرداخت نمی‌کند. بلکه به سرمایه‌گذاران گوشی موبایل یا دسترسی به تمام آپدیت‌های موبایل تولید شده را ارائه می‌دهد.

تامین مالی جمعی مبتنی بر مشارکت

در تامین مالی جمعی مبتنی بر مشارکت، سرمایه‌گذاران در ازای سرمایه‌گذاری خود، سهام شرکت را دریافت می‌کنند. به بیان ساده‌تر در این مدل از تامین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران مالک بخشی از شرکت می‌شوند. اگر شرکت بتواند پروژه‌های خود را بخوبی اجرا کند، سرمایه‌گذاران از رشد قیمت سهام و سود حاصل از فروش محصولات و خدمات شرکت منتفع می‌شوند.

به عنوان مثال یک شرکت فناوری برای توسعه‌ی نرم افزار خود به 100 میلیارد تومان سرمایه‌ نیاز دارد. در این حالت شرکت اعلام می‌کند در ازای این مقدار سرمایه 12 درصد از سهام شرکت را واگذار می‌کند و هر فرد می‌تواند حداکثر 30 میلیون تومان سرمایه‌گذاری کند.

تامین مالی جمعی مبتنی بر بدهی

رایج‌ترین مدل تامین مالی جمعی در ایران مبتنی بر بدهی است. در این مدل از تامین مالی، سرمایه‌گذاران خرد سرمایه‌ی لازم برای توسعه‌ی شرکت را فراهم می‌کنند و در ازای آن سود سالانه‌ی مشخصی دریافت می‌کنند.

به عنوان مثال، یک شرکت خودرو سازی برای انجام توسعه در موتورهای جدید خود، نیاز به 500 میلیارد تومان سرمایه‌ دارد. در این حالت سرمایه‌گذاران خرد، این سرمایه‌ را تامین می‌کنند و در ازای آن به مدت یک سال سود سالانه‌ی 40 درصدی دریافت می‌کنند. این میزان سود قبل از انتشار اوراق کاملا شفاف بیان می‌شود. از سوی دیگر در این مدل از تامین مالی جمعی، دوره‌ی پرداخت سود مشخص می‌شود، عموما در چنین مدلی، سود سرمایه‌گذاران بصورت ماهانه یا سه ماه یکبار پرداخت می‌شود.

تامین مالی جمعی مبتنی بر کمک مالی

در تامین مالی مبتنی بر کمک مالی، سرمایه‌گذاران پاداش، امتیاز سهام یا سود سالانه دریافت نمی‌کنند. بلکه در این نوع از تامین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران کمک بلاعوض ارائه می‌دهند. به عنوان مثال، کمپینی برای درمان بیماران سرطانی یا پروانه‌ای انجام می‌شود.

مزایای تامین مالی جمعی

تامین مالی جمعی مزایای متعددی برای سرمایه‌گذاران و کسب‌وکارها دارد؛ از جمله:

دسترسی آسان به سرمایه

یکی از بزرگترین معضلات در فضای اقتصادی ایران، این است که بسیاری از شرکت‌های کوچک و نوپا به وام‌های بانکی دسترسی ندارند. اما چنین شرکت‌هایی می‌توانند از طریق تامین مالی جمعی، سرمایه‌ی لازم جهت توسعه‌ محصول یا خدمات دریافت کنند.

امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ کم

شرکت در تامین مالی جمعی به سرمایه‌ی اولیه بالایی نیاز ندارد. چون بسیاری از سکوهای تامین مالی جمعی، شرایطی را فراهم کرده‌اند که سرمایه‌گذاران بتوانند حتی با چند صد هزار تومان وجه نقد در این سرمایه‌گذاری شرکت کنند.

تنوع فرصت‌های سرمایه‌گذاری

در تامین مالی جمعی انواع شرکت‌های تولیدی و خدماتی وجود دارند، از جمله فناوری، کشاورزی، صنایع غذایی، دارویی و صادراتی. از این رو تامین مالی جمعی تنوع بالایی در سرمایه‌گذاری دارد.

کمک به رشد استارتاپ‌ها و تولید

تامین مالی جمعی یکی از مهم‌ترین و بهترین روش‌ها برای توسعه‌ی اقتصاد و رشد کسب و کارهای نوپا است. چون برای شروع سرمایه‌گذاری در این طرح‌ها به سرمایه‌ی بالایی نیاز نیست و پتانسیل سودآوری در آن‌ها بسیار بالا است.

شفافیت بیشتر نسبت به برخی روش‌های سنتی

پلتفرم‌هایی که طرح‌های کراد فاندینگ را اجرامی‌کنند، اطلاعات دقیقی درباره پروژه‌ها منتشر می‌کنند. این اطلاعات شامل میزان سرمایه، سود پیش‌بینی‌شده، تضامین و گزارش عملکرد می‌شود. این در حالی است که در روش‌های سنتی بسیاری از اطلاعات در اختیار سرمایه‌گذاران قرار نمی‌گیرد.

ریسک‌های تامین مالی جمعی

تامین مالی جمعی با وجود مزایای بسیار، دارای معایب و محدودیت‌های خاصی است. این محدودیت‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:

ریسک عدم موفقیت پروژه

پروژه‌هایی که وارد کراد فاندینگ می‌شوند، ممکن است به دلیل ضعف مدیریت، کاهش فروش یا افزایش هزینه‌های غیر قابل پیش بینی به موفقیت نرسند. در این صورت سرمایه‌گذاران با احتمال بالایی سودی که قرار است به آن‌ها تعلق بگیرد با تاخیر پرداخت شود.

احتمال تاخیر در بازپرداخت

برخی از شرکت‌ها بنا به دلایلی ممکن است نتوانند در موعد مقرر سود تهعد داده شده را به حساب سرمایه‌گذار واریز کنند.

نقدشوندگی پایین

سرمایه‌گذاری در طرح‌های کراد فاندینگ نقدشوندگی بسیار کمی دارند. چون سرمایه‌گذاران باید تا پایان موعد مقرر صبر کنند تا بتوانند اصل سرمایه‌ی خود را دریافت کنند.

ریسک‌های اقتصادی و بازار

عواملی همانند تورم، تحریم، نوسانات ارزی و رکود اقتصادی می‌توانند روی پروژه‌ها تاثیر منفی بگذارند.

ریسک اعتبارسنجی کسب‌وکارها

شرکت‌هایی که برای تامین سرمایه‌ی در گردش خود طرح کراد فاندینگ ارائه می‌دهند، اعتبار یکسانی ندارند و ممکن است برخی از آن‌ها تمام اطلاعات مربوط به شرکت و طرح کراد فاندینگ را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار ندهند.

تامین مالی جمعی در ایران چگونه انجام می‌شود؟

در ایران تامین مالی جمعی طی سال‌های اخیر رشد زیادی داشته است و شرکت‌های بسیاری توانسته‌اند برای رشد و توسعه‌ی کسب و کار خود، از طریق طرح‌های کراد فاندینگ، سرمایه جذب کنند. برای اجرای طرح کراد فاندینگ به یک سکوی تامین مالی جمعی نیاز است. این پلتفرم‌های تامین مالی جمعی در ایران توسط سازمان بورس و اوراق بهادار رصد می‌شوند. تامین مالی جمعی که از طریق این پلتفرم‌ها اجرا می‌شود، عموما در زمینه‌ها‌ی تولید، صنایع غذایی و تجهیزات صنعتی است. برای انجام تامین مالی جمعی در ایران سرمایه‌گذاران باید پنج مرحله را طی کنند.

احراز هویت در سجام

اولین مرحله برای شرکت در طرح تامین مالی جمعی، ثبت نام در سجام و انجام مراحل احراز هویت است. چون طرح‌های کراد فاندینگ در پلتفرم‌هایی انجام می‌شود که تحت نظارت مستقیم سازمان بورس و اوراق بهادار هستند.

ثبت نام در کارگزاری

برای خرید نماد یک طرح کراد فاندینگ، سرمایه‌گذاران باید در یک کارگزاری ثبت نام کنند. در نتیجه سرمایه‌گذاران باید بعد از ثبت نام در سجام، در یک کارگزاری ثبت نام کنند تا بتوانند کد بورسی دریافت کنند.

انتخاب پروژه

مرحله‌ی سوم، انتخاب پروژه‌ی مناسب از میان طرح‌های مختلف کراد فاندینگ در سکوی تامین مالی جمعی است. در این مرحله سرمایه‌گذاران باید در میان طرح‌های مختلف، طرحی که سود بالاتر و ریسک کمتری دارد، برای سرمایه‌گذاری انتخاب کنند.

سرمایه‌گذاری آنلاین

بعد از اینکه سرمایه‌گذار پروژه مورد نظر خود را انتخاب کرد، باید بصورت آنلاین از طریق سکوی تامین مالی جمعی به اندازه دارایی که دارد در طرح سرمایه‌گذاری کند.

دریافت سود

آخرین مرحله در طرح کراد فاندینگ دریافت سود از سوی سرمایه‌گذار است. سرمایه‌گذار بعد از دریافت سود و اصل سرمایه‌ی خود، می‌تواند در طرح‌های دیگری از کراد فاندینگ شرکت کند.

نحوه کسب سود در تامین مالی جمعی

کسب سود در طرح‌های کراد فاندینگ به نوع تامین مالی جمعی بستگی دارد.

سود ثابت

معمول‌ترین روش کسب سود در طرح‌های تامین مالی جمعی، پرداخت سود سالانه‌ی ثابت و مشخص است. به عنوان مثال یک طرح تامین مالی جمعی سود 45 درصد سالانه به سرمایه‌گذاران پرداخت می‌کند.

سود ناشی از پرداخت سهام

در این مدل، سرمایه‌گذاران به ازای دریافت سود ثابت، سهام شرکت را دریافت می‌کنند. یعنی به اندازه‌ی سرمایه‌ای که دارند، مالک سهام شرکت مورد نظر می‌شوند و در آینده می‌توانند از سوددهی شرکت و افزایش قیمت سهام آن بهره‌مند شوند.

دریافت محصول

برخی شرکت‌ها بجای پرداخت سود یا سهام به سرمایه‌گذاران، به آن‌ها محصولاتی که شرکت تولید می‌کند؛ ارائه می‌دهند.

چه کسانی می‌توانند در تامین مالی جمعی سرمایه‌گذاری کنند؟

همه‌ی افراد حقیقی و حقوقی می‌توانند در تامین مالی جمعی سرمایه‌گذاری کنند. اما شرکت در طرح‌های کراد فاندینگ بیشتر برای افرادی مناسب است که سرمایه‌ی کمی برای سرمایه‌گذاری دارند و علاقمند به سرمایه‌گذاری آنلاین هستند. از طرفی، سرمایه‌گذارانی که دنبال سود مشخص با ریسک کم و سود بالاتر از بانک هستند، گزینه‌ی بسیار خوبی است.

تفاوت تامین مالی جمعی با بورس و سپرده بانکی

سرمایه‌گذاران در بورس، سهام شرکت‌ها را خرید و فروش می‌کنند و قیمت سهام به‌صورت روزانه تغییر می‌کند. از این رو امکان کسب سود بالا در بورس وجود دارد، اما ریسک نوسان و زیان نیز جزو این بازار پر پتانسیل است.

این در حالی است که در تامین مالی جمعی معمولاً سرمایه برای مدت مشخصی در پروژه باقی می‌ماند و سود قابل پرداخت به سرمایه‌گذار، از قبل مشخص شده است. طرح‌های کراد فاندینگ ریسک سرمایه‌گذاری کمتری دارند و نوسانات لحظه‌ای بازار کمتر روی آن‌ها تاثیر می‌گذارد.

سپرده‌گذاری در بانک جزو کم‌ریسک‌ترین روش‌های سرمایه‌گذاری است، اما سود آن معمولاً کمتر از تورم یا سایر بازارهاست. اما سرمایه‌گذاری در طرح‌های تامین مالی جمعی ریسک بالاتری دارند و همزمان سوددهی آن‌ها بیشتر از سپرده‌گذاری در بانک است. در سپرده‌گذاری در بانک، اصل سپرده هیچ گونه ریسکی متوجه آن نیست، اما در طرح‌های کراد فاندینگ ممکن است بنا به دلایلی اصل پول سرمایه‌گذار متوجه ریسک زیادی باشد.

بهترین پلتفرم‌های تامین مالی جمعی در ایران

در ایران چندین پلتفرم معتبر در حوزه تامین مالی جمعی فعالیت می‌کنند که تحت نظارت نهادهای مالی و بازار سرمایه هستند.

کیان کراد

کیان کراد یکی از شناخته‌شده‌ترین سکوهای تامین مالی جمعی در ایران است که طرح‌های متنوعی در حوزه تولید، فناوری و کسب‌ و کار ارائه می‌دهد. این سکوی تامین مالی جمعی در حال حاضر مجوز ارائه‌ی دو طرح سرمایه‌گذاری را دریافت کرده است. سرمایه‌گذاران برای آگاهی بیشتر در مورد این طرح‌های مالی می‌توانند به صفحه‌ی کراد فاندینگ مراجعه کنند.

دونگی

دونگی از جمله پلتفرم‌های تامین مالی جمعی در ایران است که در زمینه‌ی پروژه‌های کسب و کار فعالیت می‌کند.

آی‌ بی کراد

این سکوی تامین مالی جمعی وابسته به نهادهای مالی بازار سرمایه است و پروژه‌های مختلفی را در حوزه تامین سرمایه ارائه می‌دهد.