اختیار معامله چیست؟ قرارداد اختیار خرید و اختیار فروش سهام در بورس

احسان والیان
    • اشتراک‌گذاری
    • 488
    • 0
    اختیار معامله چیست؟ قرارداد اختیار خرید و اختیار فروش سهام در بورس

    قراردادهای اختیار معامله انواع متنوع دارد. دامنه بازارهایی که چنین امکانی را دارند، گسترده است و بازار سهام نیز شامل آن می‌شود.

    یونان باستان مسبب اصلی شروع این داستان است. زمانی که زیتون یکی از کالاهای مهم در معاملات این کشور بود مفهوم اختیار معامله به دلیل اتفاقات جغرافیایی به بهترین راه حل تبدیل شد. قصه از این‌جا شروع می‌شد که باغ‌داران باغ زیتون بسته به شرایط اقلیمی هر سال، هر بار زمان برداشت زیتون‌شان تغییر می‌کرد و همین تغییر در زمان برداشت محصول باعث می‌شد تا بعضی از سال‌ها برداشت زیتون با زمانی که صاحبان دستگاه‌های روغن‌کشی حضور دارند همزمان باشد و به همین دلیل کارها همان‌طور که باید پیش می‌رفتند و سود روی سود می‌آمد و همه راضی بودند. اما امان از زمانی که زمان برداشت زیتون‌ها با حضور دستگاه‌های روغن کشی و صاحبان‌شان تداخل داشت.

    این اتفاق باعث می‌شد که باغ‌داران زیتون ضرر هنگفتی کنند و شیرینی معامله قبلی از زیر زبان‌شان بیرون کشیده شود. تا این که تالس از فلاسفه یونان موفق شد با مطرح کردن اختیار معامله این مشکل را برای همیشه میان باغ‌داران یونانی و دارندگان دستگاه‌های روغن‌کشی حل کند. معامله‌ای که این مشکل را حل کرد از این قرار بود که تالس از قبل از سر رسیدن موعد برداشت محصول و اصلا در موعدی دیگر شروع به اجاره این دستگاه‌ها برای زمان برداشت می‌کرد.

    تالس اختیار معامله را برای یک بازه زمانی در استفاده از امکانات و خدمات به وجود آورد. اختیار معامله‌ای که ما هم امروز از آن فراوان استفاده می‌کنیم. بیمه‌ها یکی از انواع اختیار معامله است که پولی را می‌پردازیم و حق بیمه را برای موقعیتی که در آینده ممکن است نیاز داشته باشیم از آن خود می‌کنیم. ممکن هم هست که اصلا به استفاده از این اختیار نیاز پیدا نکنیم.

    تعریف اختیار معامله

    حال که صورت دیگری از جهان را بعد از گذشت هزاران سال از زمان تالس تجربه می‌کنیم پس با تعریف خطی که در مورد اختیار معامله ارائه می‌شود آشنا شویم. ابزارهای مالی مانند صندوق‌های سرمایه گذاری یا هر نوع دیگری از ابزاری که می‌شناسیم بر دارایی پایه استوار است که از سهام گرفته تا انواع کالاها و اعتبارهای کوچک و بزرگ را شامل می‌شوند. زمانی که خریدار اوراق مربوط به بازارها را از فروشنده برای مدت مشخص و هدفی می‌خرد و یا بهتر بگوییم قرارداد می‌بندد، در واقع اختیار معامله صورت گرفته است. گفتنی است که قراردادهای اختیار معامله انواع متنوع دارد. دامنه بازارهایی که چنین امکانی را دارند، گسترده است و بازار سهام نیز شامل آن می‌شود.

    انواع قرارداد اختیار معامله

    قراردادهای اختیار معامله به دو نوع تقسیم می‌شود؛ اختیار فروش و اختیار خرید.

    اختیار معامله بر شاخص سهام

    می‌توان شاخص سهام را مبنای قرارداد گذاشت. به این معنی که قرارداد اختیار معامله را بر اساس شاخص سهام طراحی کرد. در این نوع قرارداد اقدام به تشکیل پرتفو بر اساس تعدادی زیادی سهم می‌شود. قرارداد اختیار معامله بر شاخص سهام در آمریکا از انواع قرارداد رایج به حساب می‌آید.

    اختیار معامله سهام

    این نوع قرارداد که به نام قرارداد اختیار معامله سهام شناخته می‌شود روی سهام منفرد تشکیل می‌شود. گفتنی است که بسیاری از شرکت‌های فعال در بورس از قراردادهای اختیار معامله برخوردار هستند.

    اختیار معامله روی نرخ بهره

    به طور معمول نمی‌توان قراردادهای اختیار معامله را که بر اساس اوراق قرضه انجام شده‌اند دید. اما نوعی از قرارداد به نام قرارداد اختیار معامله روی نرخ بهره وجود دارد که روی نرخ بهره دارایی پایه طراحی شده است. در این قرارداد برای خریدار نرخ بهره ثابت تعیین شده است.

    اختیار فروش

    در این نوع از قرارداد اختیار معامله که به آن اختیار فروش می‌گویند خریدار می‌تواند قسمت مشخصی از یک دارایی را در زمان مشخص به فروشنده بفروشد.

    اختیار خرید

    در این نوع از قرارداد اختیار معامله که به آن اختیار خرید می‌گویند، خریدار حق دارد تا در زمان مشخص مقدار مشخصی از دارایی را از فروشنده خریداری کند و از طرف دیگر فروشنده تعهد دارد که دارایی خواسته شده را به خریدار بفروشد.

    موقعیت های قرارداد اختیار معامله

    تا به این‌جا متوجه شدیم که اختیار معامله دو نوع قرارداد دارد. اما جدا از نوع قرارداد باید گفت که چهار موقعیت هم شامل حال قرارداد اختیار معامله می‌شود. در ادامه به توضیح هر چهار موقعیت خواهیم پرداخت؛

    موقعیت اول؛ فروش اختیار فروش

    در این موقعیت مشخص شده در قرارداد، صاحب دارایی متعهد می‌شود تا در تاریخ مشخص و با مبلغ مشخص تعداد مشخص شده‌ای از دارایی را از خریدار بخرد. ممکن است بپرسید که صاحب دارایی چه سودی در این موقعیت می‌برد؟ در پاسخ باید گفت که بازه زمانی برای خرید دارایی در نظر گرفته شده است. این فرصت برای انجام فعالیت‌های سودآور از محل دارایی برای دارنده دارایی می‌تواند سودآور باشد.

    موقعیت دوم؛ خرید اختیار فروش

    همان‌طور که از نام‌اش مشخص است خریدار در این قرارداد می‌تواند تعداد مشخص شده‌ای از دارایی را همان‌طور که در سررسید آمده به فروشنده بفروشد.

    موقعیت سوم؛ فروش اختیار خرید

    در این اختیار کسی که حکم فروشنده را دارد متعهد می‌شود تعداد مشخصی از دارایی پایه را طبق تاریخ سررسید به خریدار بفروشد. معمولا در این موقعیت است که دارندگان از کاهش قیمت‌ها سود می‌برند.

    موقعیت چهارم؛ خرید اختیار خرید

    کسی که این موقعیت را طبق معامله دارد می‌تواند از دارایی، به قیمت مشخص شده در تاریخ ذکر شده سررسید، خرید کند.

    خروج از قرارداد اختیار معامله

    بررسی موقعیت‌های مختلفی که قرارداد اختیار معامله دارد، این سوال را برای‌مان به وجود می‌آورد که آیا امکان خروج از آن وجود دارد؟ برای کسی که موقعیت اختیار معامله را دارد، سه روش برای خروج از قرارداد اختیار معامله وجود دارد.

    1. بستن موقعیت: در اولین روش، این امکان وجود دارد که دارنده اختیار معامله اقدام به بستن موقعیت خود کند. دارنده یا خریدار قرارداد اختیار معامله می‌‎تواند با فروش قرارداد به شخص دیگر، موقعیت باز خود را ببندد.
    2. استفاده نکردن از قرارداد: در روش دوم، خریدار قرارداد اختیار معامله می‌تواند با استفاده نکردن از قرارداد در تاریخ سررسید از قرارداد خروج کند.
    3. استفاده کردن از قرارداد: روش سوم این است که خریدار با استفاده از قرارداد اختیار معامله، آن‌چه که در قرارداد آمده است را اعمال کند و قرارداد بسته شود.

    مزایای قراردادهای اختیار معامله

    از مزایای قرارداد اختیار معامله در هر نوع و موقعیتی می‌توان به کاهش ریسک، اهرم مالی و کسب درآمد اشاره کرد؛

    کسب درآمد؛ همان‌طور که در توضیحات موقعیت‌ها و انواع معامله دیدیم مشخص شد که کسب سود از نوساناتی که در بازه زمانی مشخص شده در معاملات این قراردادهای اختیار به دست می‌آیند، باعث کسب درآمد برای خریدار و فروشنده می‌شود.

    کاهش ریسک؛ کاهش ریسک در انواع سرمایه گذاری‌ها برای سرمایه گذاران بسیار مهم است. هر چقدر ریسک کاهش پیدا کند میزان از دست رفتن سرمایه بر اساس نوسانات کم‌تر می‌شود. در واقع با قرارداد اختیار معامله، ما دارایی پایه را با دارایی دیگری جایگزین می‌کنیم که همین امر باعث پایین آمدن میزان ریسک می‌شود.

    اهرم مالی؛ این امکان در قرارداد اختیار معامله وجود دارد که سرمایه گذاران بتوانند با استفاده از نقدینگی کم‌تر اقدام به سرمایه‌گذاری کنند. بارها شده افرادی که حتی با ضریب هوشی بسیار بالایی که داشته‌اند به دلیل نیاز به حجم مبلغ زیاد برای شروع سرمایه گذاری نتوانسته‌اند این کار را انجام دهند. در حالی که وجود قرارداد اختیار معامله این امکان را ایجاد کرده است.

    نتیجه گیری

    قرارداد اختیار معامله از مفاهیم مالی است که از زمان حضور آن در جریان انواع معاملات بیش از هزار سال می‌گذرد. این قرارداد داری انواع مختلفی مانند اختیار معامله بر نرخ بهره، اختیار معامله بر سهام، اختیار سهام بر شاخص سهام و خرید و فروش است. این تنوع در انواع باعث شده است تا موقعیت‌های مختلفی برای قرارداد اختیار معامله به وجود بیاید که به آن‌ها پرداخته شده است.

    قوانینی هم شامل حال دارندگان این قرارداد می‌شود که تمایل به خروج دارند. آن‌ها می‌توانند با سه شیوه که برشمرده شد از قرارداد اختیار معامله خود خروج کنند. مزایایی هم در استفاده از این قرارداد وجود دارد. اهرم مالی، کاهش ریسک و کسب درآمد از مزایای اختیار معامله است که می‌توان از آن‌ها بهره‌مند شد.