قرارداد اختیار معامله در بورس چیست؟

ریشه آغاز اختیار معامله در حالت ابتدایی آن به یونان باستان برمی‌گردد. در آن زمان زیتون یکی از کالاهای مهم در معاملات این کشور بود. قصه از این‌جا شروع شد که بسته به شرایط اقلیمی هر سال، هر بار زمان برداشت صاحبان باغ زیتون تغییر می‌کرد و همین تغییر در زمان برداشت محصول باعث می‌شد تا بعضی از سال‌ها برداشت زیتون با زمانی که صاحبان دستگاه‌های روغن‌کشی حضور دارند، همزمان باشد. در چنین مواقعی، کارها همان‌طور که باید پیش می‌رفتند و سود روی سود می‌آمد و همه راضی بودند. اما امان از زمانی که زمان برداشت زیتون‌ها با حضور دستگاه‌های روغن کشی و صاحبان‌شان تداخل داشت.

این اتفاق باعث می‌شد که باغ‌داران زیتون ضرر هنگفتی کنند و شیرینی معامله قبلی از بین برود. تا این که تالس از فلاسفه یونان موفق شد با مطرح کردن اختیار معامله این مشکل را برای همیشه میان باغ‌داران یونانی و دارندگان دستگاه‌های روغن‌کشی حل کند. معامله‌ای که این مشکل را حل کرد از این قرار بود که تالس از قبل از سر رسیدن موعد برداشت محصول و اصلا در موعدی دیگر شروع به اجاره این دستگاه‌ها برای زمان برداشت می‌کرد.

تالس اختیار معامله را برای یک بازه زمانی در استفاده از امکانات و خدمات به وجود آورد. اختیار معامله‌ای که ما هم امروز از آن فراوان استفاده می‌کنیم. بیمه‌ها یکی از انواع اختیار معامله است که پولی را می‌پردازیم و حق بیمه را برای موقعیتی که در آینده ممکن است نیاز داشته باشیم از آن خود می‌کنیم. ممکن هم هست که اصلا به استفاده از این اختیار نیاز پیدا نکنیم.

اختیار معامله چیست؟

اختیار معامله در معنای امروزی آن یک قرارداد است که به موجب آن یک فروشنده در ازای دریافت مبلغ مشخصی، حقوقی را به خریدار می‌فروشد. در واقع، خریدار این توانایی را خواهد داشت که یک دارایی را در زمانی معین بفروشد یا بخرد. اختیار معامله شامل سهام و سایر ابزارهای مالی مانند برخی صندوق های سرمایه گذاری می‌شوند. قراردادهای اختیار معامله انواع متنوع دارد.

مشخصات قرارداد اختیار معامله چیست؟

قرارداد اختیار معامله دارای دو مشخصه اصلی به نام‌های اختیار فروش و اختیار خرید است. در ادامه به معرفی این دو مشخصه خواهیم پرداخت.

انواع قرارداد اختیار معامله

قراردادهای اختیار معامله به دو نوع تقسیم می‌شود؛ اختیار فروش و اختیار خرید.

اختیار فروش

در این نوع از قرارداد اختیار معامله که به آن اختیار فروش می‌گویند خریدار می‌تواند قسمت مشخصی از یک دارایی را در زمان مشخص به فروشنده بفروشد.

اختیار خرید

در این نوع از قرارداد اختیار معامله که به آن اختیار خرید می‌گویند، خریدار حق دارد تا در زمان مشخص مقدار مشخصی از دارایی را از فروشنده خریداری کند و از طرف دیگر فروشنده تعهد دارد که دارایی خواسته شده را به خریدار بفروشد.

موقعیت های قرارداد اختیار معامله

تا به این‌جا متوجه شدیم که اختیار معامله دو نوع قرارداد دارد. اما جدا از نوع قرارداد باید گفت که چهار موقعیت هم شامل حال قرارداد اختیار معامله می‌شود. در ادامه به توضیح هر چهار موقعیت خواهیم پرداخت:

موقعیت اول؛ فروش اختیار فروش

در این موقعیت مشخص شده در قرارداد، صاحب دارایی متعهد می‌شود تا در تاریخ مشخص و با مبلغ مشخص تعداد مشخص شده‌ای از دارایی را از خریدار بخرد. ممکن است بپرسید که صاحب دارایی چه سودی در این موقعیت می‌برد؟ در پاسخ باید گفت که بازه زمانی برای خرید دارایی در نظر گرفته شده است. این فرصت برای انجام فعالیت‌های سودآور از محل دارایی برای دارنده دارایی می‌تواند سودآور باشد.

موقعیت دوم؛ خرید اختیار فروش

همان‌طور که از نام‌اش مشخص است خریدار در این قرارداد می‌تواند تعداد مشخص شده‌ای از دارایی را همان‌طور که در سررسید آمده به فروشنده بفروشد.

موقعیت سوم؛ فروش اختیار خرید

در این اختیار کسی که حکم فروشنده را دارد متعهد می‌شود تعداد مشخصی از دارایی پایه را طبق تاریخ سررسید به خریدار بفروشد. معمولا در این موقعیت است که دارندگان از کاهش قیمت‌ها سود می‌برند.

موقعیت چهارم؛ خرید اختیار خرید

کسی که این موقعیت را طبق معامله دارد می‌تواند از دارایی، به قیمت مشخص شده در تاریخ ذکر شده سررسید، خرید کند.

خروج از قرارداد اختیار معامله

بررسی موقعیت‌های مختلفی که قرارداد اختیار معامله دارد، این سوال را برای‌مان به وجود می‌آورد که آیا امکان خروج از آن وجود دارد؟ برای کسی که موقعیت اختیار معامله را دارد، سه روش برای خروج از قرارداد اختیار معامله وجود دارد.

1. بستن موقعیت: در اولین روش، این امکان وجود دارد که دارنده اختیار معامله اقدام به بستن موقعیت خود کند. دارنده یا خریدار قرارداد اختیار معامله می‌‎تواند با فروش قرارداد به شخص دیگر، موقعیت باز خود را ببندد.
2. استفاده نکردن از قرارداد: در روش دوم، خریدار قرارداد اختیار معامله می‌تواند با استفاده نکردن از قرارداد در تاریخ سررسید از قرارداد خروج کند.
3. استفاده کردن از قرارداد: روش سوم این است که خریدار با استفاده از قرارداد اختیار معامله، آن‌چه که در قرارداد آمده است را اعمال کند و قرارداد بسته شود.

مزایای قراردادهای اختیار معامله

از مزایای قرارداد اختیار معامله در هر نوع و موقعیتی می‌توان به کاهش ریسک، اهرم مالی و کسب درآمد اشاره کرد؛

کسب درآمد

همان‌طور که در توضیحات موقعیت‌ها و انواع معامله دیدیم مشخص شد که کسب سود از نوساناتی که در بازه زمانی مشخص شده در معاملات این قراردادهای اختیار به دست می‌آیند، باعث کسب درآمد برای خریدار و فروشنده می‌شود. کاهش ریسک در انواع سرمایه گذاری‌ها برای سرمایه گذاران بسیار مهم است. هر چقدر ریسک کاهش پیدا کند میزان از دست رفتن سرمایه بر اساس نوسانات کم‌تر می‌شود. در واقع با قرارداد اختیار معامله، ما دارایی پایه را با دارایی دیگری جایگزین می‌کنیم که همین امر باعث پایین آمدن میزان ریسک می‌شود.

اهرم مالی

این امکان در قرارداد اختیار معامله وجود دارد که سرمایه گذاران بتوانند با استفاده از نقدینگی کم‌تر اقدام به سرمایه‌گذاری کنند. بارها شده افرادی که حتی با ضریب هوشی بسیار بالایی که داشته‌اند به دلیل نیاز به حجم مبلغ زیاد برای شروع سرمایه گذاری نتوانسته‌اند این کار را انجام دهند. در حالی که وجود قرارداد اختیار معامله این امکان را ایجاد کرده است.

کاهش ریسک

خرید قرارداد اختیار معامله، باعث می‌شود تا خریدار به عنوان صاحب دارایی پایه از ریسک کم‌تری در سرمایه‌گذاری برخوردار باشد. قراردادهای اختیار معامله را می‌توان به عنوان ابزاری برای پوشش ریسک در سرمایه‌گذاری استفاده کرد.

سود و زیان خریدار و فروشنده در قراردادهای اختیار معامله چگونه محاسبه می شود؟

دو گروه خریدار و فروشنده در قرارداد اختیار معامله وجود دارند که هر کدام از این دو گروه، اختیار خرید و فروش دارند. گفتنی است که سود خریدار اختیار معامله – چه در زمان خرید و چه در فروش دارایی – نامحدود است. اما سود فروشندگان اختیار معامله در قرارداد اختیار معامله، محدود است. به این معنی که میزان پریمیوم به همان میزان سود برای فروشنده است.

وجه تضمین اختیار معامله سهام چیست؟

وجه تضمین سهام در اختیار معامله برای طرفین قرارداد به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود.

· وجه تضمین اولیه: دارنده موقعیت خرید در قراردادهای اختیار معامله، کافی است که میزان مبلغ قرارداد اختیار معامله را به همراه کارمزدهای مربوطه در حساب تعریف شده خود در قرارداد که به عنوان حساب عملیاتی هم شناخته می‌شود، داشته باشد. این میزان مبلغی که از طرف خریدار در حساب قرار می‌گیرد را به عنوان وجه تضمین اولیه می‌شناسند. وجه تضمین اولیه، اولین نوع وجه تضمین اختیار معامله سهام است.

· وجه تضمین لازم: بورس در پایان معاملات، وجه تضمین لازم را برای قراردادهای اختیار معامله اعلام می‌کند. در پایان جلسه معاملاتی، حداقل 70 درصد از مبلغ باید در حساب قدرت خرید قرار داشته باشد. به این میزان از مبلغ وجه تضمین لازم می‌گویند.

قرارداد اختیار معامله با قرارداد آتی چه تفاوتی دارد؟

قرارداد آتی، نوعی قرارداد است که بین خریدار و فروشنده برای معاملات در آینده انجام می‌شود. در قرارداد آتی، هر دو طرف معامله موظف به اجرای قرارداد هستند. این در حالی است که قرارداد اختیار معامله به خریدار، صرفا حق و نه الزام می‌دهد تا در آینده معامله کند.

نحوه تسویه قرارداد اختیار معامله چکونه است؟

تسویه قراردادهای اختیار معامله به دو صورت نقدی و فیزیکی انجام می‌شود. این نکته را در مورد تسویه قرارداد اختیار معامله در نظر داشت که اختلاف قیمت توافقی و قیمت بازار در تاریخ سررسید به صورت نقدی تسویه می‌شود.

تسویه نقدی

در روش تسویه نقدی، به جای تحویل فیزیکی دارایی پایه، اختلاف قیمت بین قیمت توافقی یا همان قیمت اعمال و قیمت بازار در تاریخ سررسید به صورت نقدی محاسبه و پرداخت می‌شود.

تسویه فیزیکی

در روش تسویه فیزیکی، دارایی پایه به صورت فیزیکی بین خریدار و فروشنده منتقل می‌شود. خریدار اختیار در تسویه فیزیکی می‌تواند دارایی پایه را به قیمت توافقی خریداری کند. معادله‌ای که بر اساس آن می‌توان تسویه فیزیکی را انجام داد به شکل زیر است.

ریسک های قرارداد اختیار معامله چیست؟

قراردادهای اختیار معامله را به عنوان ابزارهای مالی پرریسک می‌شناسند. ابزارهای مالی پرریسک که البته با بازدهی بالایی هم همراه هستند. اما ریسک‌های قرارداد اختیار معامله شامل موارد مختلفی است. به عنوان مثال، ریسک بازار که با تغییرات قیمت دارایی‌ها به وجود می‌آید. همچنین ریسک نوسان که همان‌طور که از نام آن پیدا است از نوسانات زیاد می‌آید و به طور مستقیم بر ارزش اختیار معاله تأثیر می‌گذارد. ریسک نقدینگی که ممکن است در زمانی که خرید و فروش مناسب نیست، متوجه قرارداد اختیار معامله شود. ریسک زمان هم از دیگر ریسک‌های قرارداد اختیار معامله است. چراکه با نزدیک شدن به تاریخ انقضای قرارداد اختیار معامله، ارزش آن کاهش می‌یابد. ریسک مارجین کال که از ریسک‌های دیگر قرارداد اختیار معامله به حساب می‌آید از میزان تعهد فروشنده نسبت به تحویل دارایی به وجود می‌آید.

جمع‌بندی

قرارداد اختیار معامله از مفاهیم مالی است که از زمان حضور آن در جریان انواع معاملات بیش از هزار سال می‌گذرد. این قرارداد داری انواع مختلفی است. قوانینی هم شامل حال دارندگان این قرارداد می‌شود که تمایل به خروج دارند. آن‌ها می‌توانند با سه شیوه که برشمرده شد از قرارداد اختیار معامله خود خروج کنند. مزایایی هم در استفاده از این قرارداد وجود دارد. اهرم مالی، کاهش ریسک و کسب درآمد از مزایای اختیار معامله است که می‌توان از آن‌ها بهره‌مند شد.