بورس چیست؟ آشنایی با روش های سرمایه گذاری در بورس ایران

سرمایه گذاری در بورس یکی از گزینه‌های سرمایه‌گذاری مهم در سال‌های اخیر بوده است. اقبال به بورس در پایان دهه 1390 شمسی بسیار چشمگیر بود، اما اکنون استقبال از آن کمی کمتر شده است. این بازار یکی از گزینه‌هایی است که ریسک بالایی دارد اما می‌تواند برای سرمایه‌گذاران آشنا با این بازار، بازدهی خوبی داشته باشد. سرمایه گذاری در این بازار مالی از چه ویژگی‌ها، مزایا و معایبی دارد. برای ورود به این بازار از دو روش سرمایه گذاری در بازار بورس می‌توانیم استفاده کنیم که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.

بورس چیست؟

قبل از این که به سراغ روش های سرمایه گذاری در بازار بورس ایران برویم به این سوال پاسخ دهیم که اصلا بورس یعنی چه و بازار بورس چیست؟ واژه بورس با تاریخچه پیدایش بازار آن ارتباط نزدیکی دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که تاریخچه پیدایش بورس به قرن پانزدهم برمی‌گردد. در بلژیک شهری به نام "بروژ" وجود دارد. در یکی از میدان های این شهر، خانه یک اشراف زاده به نام "واندر بورس" قرار داشته است.

بسیاری از تجار شهر برای خرید و فروش‌های‌شان رو به روی خانه "واندر بورس" جمع می‌شدند و به داد و ستد می‌پرداختند. از این زمان به بعد، هر جا که مردم از تجار تا شهروندان، برای داد و ستد جمع می‌شدند را "بورس" می‌نامیدند. ناگفته نماند که این اماکن از نظم و انظباطی که امروز در بازار بورس می‌بینیم برخوردار نبودند. بعد از مدتی، این امکان، نظم و انظباط خود را پیدا کردند و این نظم تا جایی پیش رفت که تنها تجار و دلالان و معامله گرها حق ورود داشتند و همین اماکن، رفته رفته به تالارهای سرپوشیده تبدیل شدند.

تاریخچه پیدایش بورس در ایران

سال 1346، سالی بود که دوره اول فعالیت بورس ایران رقم خورد. در واقع بورس ایران در سال 1346 تأسیس شد. سال 1357، بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیت رسمی بورس با عرضه سهامی مانند سهام بانک و سهام صنعتی و معدنی، با پوشش گسترده واحدهای تولیدی اقتصادی کشور تداوم یافت.

مفاهیم اولیه بازار سرمایه در ایران

سرمایه گذاری در بازار سرمایه ایران، نیازمند دانستن مفاهیم اولیه‌ای است. دانش کافی برای خرید سهام در بازار سرمایه ایران برای هر سرمایه‌گذاری که تصمیم به سرمایه‌گذاری در این بازار دارد، یک نیاز اساسی به حساب می‌آید. مفاهیمی مانند کد بورسی، کارگزاری، نماد معاملاتی، شاخص بورسی، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهام از مفاهیم اولیه سرمایه‌گذاری در بورس به حساب می‌آیند. در ادامه به این موارد بیشتر خواهیم پرداخت.

کد بورسی

هر سرمایه‌گذار برای ورود به بورس و فعالیت در آن، نیازمند یک کد بورسی است. هر فرد سرمایه‌گذار باید با مراجعه به سامانه آنلاین سجام، درخواست کد بورسی خود را ثبت کند. برای دریافت کد بورسی باید مراحلی را که در این سامانه مشخص شده است کامل کرد و در نهایت با انجام احراز هویت، کد بورسی را دریافت کرد.

کارگزاری

کارگزاری‌ها، در واقع بنگاه‌هایی هستند که به نمایندگی از سرمایه‌گذاران اقدام به خرید و فروش سهام می‌کنند. در واقع، کارگزاری‌ها، واسطه‌هایی هستند که بین سهامداران و شرکت‌های ناشر به تسهیل روند خرید و فروش سهام می‌پردازند.

نماد معاملاتی

هر یک از شرکت‌های ناشر یا همان شرکت‌های حاضر در بورس دارای نماد معاملاتی هستند. در واقع، برای مشخص شدن هویت شرکت ناشر و سهام عرضه شده آن در بازار باید نماد معاملاتی وجود داشته باشد. نماد معاملاتی هر شرکت ناشر، بنا بر فعالیت و صنعتی که در آن فعال است و همچنین نام آن انتخاب می‌شود.

شاخص بورس

شاخص بورس چیزی شبیه دماسنج است. در واقع همان طور که دماسنج به ما امکان سنجش دمای هوا و مقایسه آن با روزهای قبل را می‌دهد، شاخص بورس نیز به ما کمک می‌کند تا وضعیت بورس و شرکت‌های موجود در آن را بهتر درک کنیم. شاخص بورس البته انواع مختلفی دارد و هر یک از انواع آن برای منظوری شکل گرفته است. به عنوان مثال، شاخص کل بازار سهام و شاخص هم وزن بورس از جمله مهمترین شاخص‌های بورسی هستند.

صندوق های سرمایه گذاری

صندوق‌های سرمایه‌گذاری از ابزار مالی نوینی هستند که با جمع‌آوری سرمایه افراد به صورت تخصصی در یکی از زمینه‌های سرمایه‌گذاری موجود، اقدام به سرمایه‌گذاری می‌کنند. آنها البته متنوع‌سازی را نیز رعایت می‌کنند. در حال حاضر، انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارند که سرمایه‌گذاران می‌توانند در آنها سرمایه‌گذاری کنند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری با داشتن تیم متخصصی از کارشناسان و سبد دارایی متنوع، امکان سرمایه‌گذاری غیرمستقیم را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کنند. این صندوق‌ها عبارتند از: صندوق سهامی، صندوق مختلط، صندوق درآمد ثابت، صندوق کالایی (شامل صندوق طلا و صندوق زعفران)، صندوق املاک و مستغلات، صندوق خصوصی، صندوق پروژه، صندوق در صندوق (فراصندوق) و برخی موارد دیگر.

سهام

سهم که در زبان انگلیسی (share) نامیده می‌شود، قطعه‌ای از سرمایه شرکت ناشر محسوب می‌شود. هر سهم نماینده کوچک‌ترین واحد مالکیتی در یک شرکت یا کارخانه به حساب می‌آید. به این معنی که هر سهامدار با خرید سهم یک شرکت در سرمایه آن شرکت شریک می‎‌شود.

مزایای سرمایه گذاری در بورس چیست؟

سرمایه‌گذاری در بورس مزایای خاص خود را دارد که در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم. این مزایا شامل کسب درآمد و سود، امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ کم، تنوع در سرمایه‌گذاری و برخی موارد دیگر هستند.

انواع بازار بورس در ایران کدام است؟

در حال حاضر، بورس در ایران به 4 بازار مختلف دسته‌بندی می‌شود: بورس کالا، بورس اوراق بهادار، بورس انرژی و فرابورس. هر کدام از این بازارها، امکان فعالیت را به مجموعه‌ای از شرکت‌ها می‌دهد که شرایط‌شان با قوانین و ماهیت بازار موردنظر سازگار باشد.

بورس اوراق بهادار

یکی از انواع بازارهای مالی که امکان خرید و فروش اوراق بهادار مانند سهام، اوراق مشارکت و اوراق قرضه در آن امکان‌پذیر است، بورس اوراق بهادار است. این بازار به شرکت‌هایی که حوزه فعالیت و ترکیب دارایی‌شان تشکیل شده از این نوع اوراق است، اجازه فعالیت می‌دهد.

فرابورس

فرابورس را با عنوان یکی از انواع بازارهای فعال در بورس می‌شناسند. فرابورس، بازار مالی غیررسمی است که کارکردهای مهمی مانند تبادل و معامله اوراق بهادار خارج از بورس را شامل می‌شود. شرایط پذیرش شرکت‌ها در فرابورس آسان‌تر از بورس است.

بورس کالا

از انواع بازارهای موجود در بورس ایران می‌توان به بورس کالا اشاره کرد. در بورس کالا به معامله و تبادل کالاهایی مانند نفت، گندم، طلا، نقره و دیگر کالاهای اولیه و همچنین فرآورده‌های مربوط به آن‌ها پرداخته می‌شود. بورس کالا، امکانی برای تامین کنندگان و تقاضاکنندگان کالاهای اولیه فراهم می‌کند تا با تعیین قیمت‌های موردنظر خود، خرید و فروش انجام دهند.

بورس انرژی

تبادل و معامله انرژی‌هایی مانند برق، گاز طبیعی، نفت و سایر حامل‌ها و منابع انرژی در بورس انرژی انجام می‌شود. این بازار هم به تولیدکنندگان و هم به مصرف‌کنندگان این امکان را می‌دهد که به خرید و فروش حامل‌های انرژی بپردازند.

اهمیت بورس در اقتصاد

بورس را دماسنج اقتصاد می‌دانند. اهمیت و نقش پررنگ بورس در اقتصاد این است که به نوعی امکان تامین مالی را برای شرکت‌های مختلف فراهم کند. بورس امکان فرصت‌های متنوع و انعطاف‌پذیری را در بستر اقتصاد کشور برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند.

ارکان و نهادهای بورسی

ارکان و نهادهای بورسی موارد زیادی را شامل می‌شوند. در ادامه به این ارکان اشاره شده است.

چطور در بورس سرمایه گذاری کنیم؟

سرمایه‌گذاران برای سرمایه گذاری در بورس باید اول از همه، به سامانه سجام مراجعه کنند و انجام مراحل ثبت نام و احراز هویت، اقدام به دریافت کد بورسی کنند. سپس با مراجعه به یکی از کارگزاری‌ها، تشکیل پرتفو دهند و خرید و فروش سهام را شروع کنند. البته راه دیگری نیز وجود دارد و آن این است که به طور غیرمستقیم در بورس سرمایه‌گذاری کنیم. این کار با استفاده از خرید و فروش واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری امکان‌پذیر است.

سرمایه گذاری مستقیم در بورس

این روش سرمایه گذاری در بورس به این صورت است که افراد با پشت سر گذاشتن مراحل از ثبت نام از طریق سایت سجام و دریافت کد بورسی و ثبت نام در یکی از کارگزاری‌های فعال در کشور اقدام به خرید و فروش سهام می‌کنند.

اما این روش می‌تواند هم مطلوب باشد و هم نامطلوب؛ در حالت مطلوب، اگر به صورت مستقیم به سرمایه گذاری در بورس بپردازیم باید ملزوماتی را فراهم کنیم. کلاس‌های آموزشی، کتاب‌های مرتبط با این زمینه سرمایه گذاری و یادگیری تحلیل‌ها می‌تواند روش مستقیم را به روشی مطلوب تبدیل کند.

از تحلیل تکنیکال و فاندامنتال گرفته تا تابلوخوانی مربوط به تابلوهای نمودارهای بورس می‌تواند در سرمایه گذاری مستقیم در بورس به کمک ما بیاید. افرادی که دانش و اطلاعات کافی و البته زمان کافی برای تحلیل‌های هر روزه در بازار بورس دارند می‌توانند این روش را به عنوان بهترین روش سرمایه گذاری در بورس انتخاب کنند. اما اگر در میان روش های سرمایه گذاری در بورس، روش مستقیم را انتخاب کردیم باید چه خصوصیاتی را در خود تقویت کنیم؟

1. یادگیری باید در اولویت قرار گیرد و به طور مستمر به مطالعه و بررسی بپردازیم
2. زمانی که بازار دچار آشفتگی می‌شود مضطرب نشویم و مسیر سرمایه گذاری خود را مرور کنیم
3. هدف گذاری کنیم و بر اساس تحلیل‌ها تصمیم گیری کنیم
4. توجه کنیم که سرمایه گذاران بزرگ و اشخاص موفق در بورس از چه مسیرهایی حرکت می‌کنند
5. با تعیین حد ضرر، ریسک در سرمایه گذاری را مدیریت کنیم و اصلا قبل از اقدام به انتخاب این روش سرمایه گذاری در بورس، ریسک خود را از طریق صفحه سنجش ریسک اندازه بگیریم.
6. زمان لازم برای بررسی ارقام و اخبار مرتبط هر سهم مشخص کنیم؛ به عبارتی، وقت بگذاریم!
7. در گام های اول سرمایه گذاری در بورس ایران بی گدار به آب نزنیم و با مقدار پولی که از دست دادنش چندان برای‌مان اهمیتی ندارد و یا آسیبی به اصل سرمایه‌مان نمی‌زند، شروع کنیم.
8. مفاهیم و اصطلاحات مربوط به بورس را بیاموزیم و معنای هر کدام را بدانیم.

سرمایه گذاری غیر مستقیم در بورس

یکی دیگر از سرمایه گذاری‌های رایج که البته بسیار پر طرفدار شده است، سرمایه گذاری غیرمستقیم در بورس است. سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بورس به این مفهوم است که افراد به جای این که با کد بورسی خود، به طور مستقیم در بازار بورس شروع به فعالیت کنند به سراغ صندوق های سرمایه گذاری سهامی می‌آیند. این صندوق‌های سرمایه گذاری برای کسانی که آشنایی زیادی با بازار سهام ندارند یا فاقد وقت زیادی برای اختصاص دادن به تحلیل سهام هستند، گزینه مناسبی به شمار می‌آیند. علت این موضوع هم آن است که ارکان صندوق با انجام وظایف خود، سهام منتخب را شناسایی کرده و می‌توانند سبد دارایی خوبی تشکیل دهند. برای این کار می‌توانید از طریق اپلیکیشن‌هایی مانند اپلیکیشن کیان دیجیتال نیز اقدام کنید و واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری کیان را خرید و فروش کنید.

سایت های کاربردی برای فعالان بورسی کدام است؟

از سایت‌های معتبری که برای فعالان بورسی پرکاربرد است، می‌توان به سایت www.codal.ir اشاره کرد که برای دسترسی به تصمیمات صاحبان سهام و اطلاعات موردنیاز دیگر مفید هستند. برای بررسی هر روزه نوسانات و آخرین قیمت خرید و فروش هر سهم نیز می‌توان از سایت rahavard365.com استفاده کرد. علاوه بر این، برای بررسی صندوق‌های سرمایه‌گذاری می‌توان سایت فیپیران را نیز مورد استفاده قرار داد.

تفاوت بازارپول و سرمایه

عمده کاربرد بازار پول در وام‌دهی‌های کوتاه مدت است. اما آن‌چه در بازار سرمایه، علاوه بر وام مطرح است، مالکیت و حقوق صاحبان سهام است. نقدشوندگی در بازار پول به طور کلی بالا است، البته نقدشوندگی در بازار سرمایه از درجه‌های متفاوتی برخوردار است. ریسک بازار پول بسیار کم‌تر از بازار سرمایه است.

ساعت کاری بورس به چه صورتی است؟

بورس اوراق بهادار تهران از شنبه تا چهارشنبه از ساعت 9 صبح تا 12:30 ظهر فعال است. در این بازه زمانی، سرمایه‌گذاری می‌توانند برای ثبت و حذف سفارش‌های خود اقدام کنند. البته صندوق‌های سرمایه‌گذاری مختلف زمان متفاوتی دارند و تا ساعت 15 روزهای شنبه تا چهارشنبه باز هستند.

جمع‌بندی

در این فرصت سعی داشتیم به معرفی روش‌های سرمایه گذاری در بورس ایران بپردازیم و ملزومات ورود به این بازار مالی را با هم مرور کنیم. برای بررسی هر کدام از مواردی که مورد بحث قرار دادیم می‌توان بحث‌های بسیاری را مطرح کرد و در مورد هر کدام، توضیح مفصلی داد. در نهایت باید این نکته را به خاطر داشت که برای ورود به هر زمینه سرمایه گذاری، به ویژه سرمایه گذاری در بورس، نیاز است مفاهیم، شیوه‌ها و داده‌های موثق را مدنظر داشته باشیم تا به موفقیت در سرمایه گذاری دست پیدا کنیم.