ریسک چیست و انواع آن کدام است؟

همه ما بارها و بارها عبارت ریسک سرمایه گذاری را شنیده‌ایم. قبل از پرداختن به مفهوم سرمایه گذاری باید گفت که ریسک، به معنای موفق نشدن و خطر مواجهه با شکست در ابعاد زندگی انسان است و سابقه‌ای طولانی دارد. به همین دلیل هم باید قبل از شروع هر کاری، به ویژه سرمایه گذاری به ریسک احتمالی آن فکر کنیم و بعد تصمیم بگیریم. برای تصمیم‌گیری درست باید ماهیت و انواع ریسک در سرمایه گذاری و نحوه تشخیص دادن ریسک احتمالی را بشناسیم. در ادامه به توضیح هر کدام از این موارد مطرح شده می‌پردازیم.

ریسک سرمایه گذاری چیست؟

همان‌طور که می‌دانیم جهان سرمایه گذاری از گستردگی قابل توجهی برخوردار است و گزینه‌ها یا ابزارهای سرمایه گذاری نیز به همان میزان زیاد هستند. در چنین جهانی با ریسک‌های متفاوت و عجیبی رو به رو می‌شویم و لازم است که هر کدام را به اختصار بشناسیم.

انواع ریسک های سرمایه گذاری چیست؟

ممکن است هر کدام از ناخواسته و ندانسته در مسیر سرمایه گذاری‌مان دچار انواع ریسک سرمایه گذاری شده باشیم، به طوری که هر بار یکی از ریسک‌هایی که دچار شدیم با نوع قبلی یا انواعی که می‌شناختیم متفاوت بوده است.

ممکن است به خاطر سرمایه گذاری در سهام یک شرکت متضرر شده باشیم در حالی که اوضاع بازار سهام در آن زمان که ما متضرر شده‌ایم و دچار ریسک سرمایه گذاری شده‌ایم، خوب بوده است. از طرف دیگر، ممکن است ضرر ما در زمانی بوده است که حال بازار سرمایه‌ای که انتخاب کرده‌ایم بد بوده است و طبیعتا سرمایه ما نیز دچار افت شده است.

تشخیص این که دچار کدام یک از انواع ریسک در سرمایه گذاری شده‌ایم کمی دشوار است و به خاطر همین ممکن است این اتفاق را به پای بدشانسی بگذاریم. باید گفت که تمام انواع ریسک در سرمایه گذاری در دو نوع ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک جا می‌گیرند.

ریسک سیستماتیک

ریسک‌هایی مانند شرایط و اتفاقات سیاسی همچون رکود، تورم، جنگ و تحریم را ریسک‌های سیستماتیک می‌نامیم؛ چرا که ریسک سرمایه گذاری سیستماتیک بر تمام بازارهای دارایی تاثیر می‌گذارد و تنها شامل حال یک بازار خاص نمی‌شود.

ریسک غیر سیستماتیک

ریسک غیرسیستماتیک شامل ریسک‌هایی می‌شود که به دلیل نوع تصمیم‌گیری‌های نامطلوب به وجود می‌آیند. گاهی در زمانی که بازارها در وضعیتی خوبی هستند می‌‎بینیم برخی شرکت‌ها با نزول ارزش مواجه می‌شوند. باید گفت ریسک به وجود آمده از جانب این شرکت‌ها برای مخاطبان‌شان همان ریسک غیرسیستماتیک است. دو نوع ریسک سیستماتیک و غیر سیستماتیک را موقعیت‌های ریسکی نیز می‌نامند.

ریسک نرخ بهره

ریسک کاهش ارزش اصل سرمایه به دلیل سیاست‌های مربوط به تغییرات نرخ بهره از سوی بانک مرکزی را با نام ریسک نرخ بهره نیز می‌شناسند. بهترین راه حل برای جلوگیری از ریسک نرخ بهره این است که شخص سرمایه‌گذار اقدام به خرید اوراق قرضه با تاریخ‌های سررسید متفاوت کند.

ریسک تورم

ریسک تورم را با نام ریسک قدرت خرید هم می‌شناسند. با بالا رفتن تورم، قدرت خرید افراد هم کاهش می‌یابد و این کاهش قدرت خرید با بازدهی در سرمایه‌گذاری، ارتباط مستقیم دارد.

ریسک تجاری

عدم اطمینان در سود یا خطر زیان و اتفاقاتی که می‎‌تواند به دلیل مسائل پیش بینی نشده آینده باعث تهدید سرمایه فرد شود را ریسک تجاری می‌نامند. بعضی از این مسائل پیش بینی نشده در آینده شامل تغییر سلیقه مشتری، تغییر در اولویت‌ها و ترجیحات مصرف‌کنندگان، افزایش رقابت، تغییر در تصمیمات و سیاست‌های دولت‌ها و مواردی از این قبیل می‌شود.

ریسک نقدشوندگی

زمانی که نقدشوندگی سهام یا اوراق بهادار یا هر دارایی دیگر به خاطر کاهش خرید و فروش پایین می‌آید، ریسک نقدشوندگی برای آن دارایی اتفاق می‌افتد. در چنین شرایطی، سرمایه‌گذار برای این‌که بتواند دارایی موردنظر را هر چه نزدیک‌تر به ارزش واقعی آن به فروش برساند، اقدام به فروش می‌کند.

ریسک سیاسی

ریسک سیاسی (Political Risk) به گونه‌ای از ریسک گفته می‌شود که شرکت‌های بسیار بزرگ و حکومت‌ها با آن مواجه می‌شوند. زمانی که تغییرات در سیاست‌ها و نظام سیاست‌گذاری یک کشور انجام می‌شود، ریسک سیاسی متوجه سرمایه‌گذار می‌شود.

ریسک اعتباری یا نکول

یکی از انواع ریسک، ریسک اعتباری یا نکول است که در انگلیسی (Default Risk) نامیده می‌شود. ریسک نکول در مباحث مالی به معنای عمل نکردن به تعهدات است. به این معنی که یکی از طرفین قرارداد به تعهدات مالی خود عمل نکند. به عنوان مثال، در قرارداد وام، وام‌گیرنده نسبت به پرداخت قسط متعهد نباشد.

ریسک نرخ ارز

نوع دیگر از ریسک مالی با نام ریسک نرخ ارز (Currency Risk) شناخته می‌شود. این ریسک بر اثر احتمال تغییر چشمگیر نرخ ارز شکل می‌گیرد. امکان به وجود آمدن این ریسک زمانی بیش‌تر می‌شود که سرمایه‌گذار اقدام به خرید دارایی از کشورهای مختلف کرده باشد یا با امکان تورم بالا روبرو شده باشد.

افراد از نظر پذیرش ریسک چند دسته هستند؟

حال که با انواع کلی و زیر مجموعه‌هایی که این دو نوع ریسک سرمایه گذاری به وجود می‌آورند آشنا شدیم، این سوال مطرح می‌شود که افراد از نظر ریسک‌پذیری به چه شکل طبقه‌بندی می‌شوند. باید گفت که از نظر سنجش ریسک باید افراد را به سه دسته ریسک‌پذیر، ریسک‌گریز و ریسک خنثی دسته‌بندی کنیم.

افراد ریسک گریز

افراد ریسک گریز افرادی هستند که در سرمایه گذاری بیش‌تر به سمت بانک‌ و سپرده‌گذاری یا جایگزین بهتر آن یعنی صندوق درآمد ثابت تمایل دارند. در واقع آنها سود کمتر ولی مطمئن را به سود بالاتر ولی با ریسک ترجیح می‌دهند.

صندوق درآمد ثابت به دلیل سبدی متشکل از سپرده‌های بانکی و اوراق قرضه ریسک چندانی ندارد و به همین دلیل هم برای سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز گزینه مناسبی محسوب می‌شود.

افراد ریسک پذیر

از سوی دیگر، افراد ریسک‌پذیر به دنبال دریافت بازدهی بیش‌تر، ریسک سرمایه گذاری را در زمینه‌های سرمایه گذاری دیگر از جمله سهام، می‌پذیرند. کسانی که آشنایی زیادی با بازار سهام ندارند اما ریسک‌پذیر هستند، برای کاهش ریسک‌ سرمایه‌گذاری بازار سهام بهتر است سراغ صندوق های سرمایه گذاری بروند. این صندوق‌ها با داشتن تیم متخصص و تحلیلگران حرفه‌ای بازار بورس به شناسایی و سرمایه گذاری در سهام شرکت‌های موفق می‌پردازند و ریسک سرمایه‌گذاری برای افراد ناآشنا به بازار سهام را کاهش می‌دهند.

افراد خنثی نسبت به ریسک

علاوه بر ریسک‌گریزها و ریسک‌پذیرها، افراد خنثی هم هستند که جزو هیچ کدام از دو دسته بالا محسوب نمی‌شوند. این افراد سرمایه‌گذار، ارزش پول خود را همان ارزش اسمی آن می‌دانند.

جمع بندی

مفهوم ریسک و انواع آن را در این فرصت مورد بررسی قرار دادیم. نکته مهمی که در مورد انواع ریسک می‌توان در نظر گرفت این است همه آن‌ها در دو دسته سیستماتیک و غیرسیستماتیک قرار می‌گیرند. شناخت انواع ریسک و موقعیت‌هایی که احتمال به وجود آمدن‌شان را بیش‌تر می‌کند به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا با شناخت بیش‌تر با فرصت‌ها مواجه شوند و انتخاب مناسبی برای سرمایه‌گذاری انجام دهند.