صندوق سرمایه گذاری چیست؟ انواع آن کدام است؟

کیان دیجیتال به عنوان مشاره مالی در بازار سرمایه فعال است و درباره صندوق های سرمایه گذاری خدماتی مثل مشاوره و نحوه سرمایه گذاری را به سرمایه گذاران ارائه می دهد. سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر اهمیتی بیش از پیش پیدا کرده است. دلیل آن هم تورم قابل توجه سال‌های اخیر است. افزایش سطح قیمت‌ها در سال‌های اخیر موجب شده است افراد به دنبال گزینه‌هایی باشند تا قدرت خرید خود را حفظ کنند یا حتی آن را در طول زمان بهبود دهند. بسیاری از افراد به همین منظور اقدام به خرید طلا، سرمایه‌گذاری در سهام یا موارد دیگر کرده‌اند. افراد معمولا هنگام سرمایه‌گذاری دو گزینه پیش رو دارند. اولین مورد خرید مستقیم دارایی‌ها است. به عنوان مثال خرید طلای فیزیکی با رفتن به بازار، خرید سهام، سپرده‌گذاری در بانک و مواردی دیگر. اما راه دومی هم وجود دارد. این کار بیشتر برای افرادی که زمان یا دانش کافی از بازارها ندارند، مناسب است.

صندوق سرمایه گذاری چیست؟

صندوق های سرمایه گذاری از جمله ابزارهای مالی هستند که برای سهولت در سرمایه‌گذاری طراحی شده است. صندوق‌ها گزینه خوبی برای سرمایه‌گذاری با پول کم هستند. آنها ابتدا ماهیتی برای خود تعریف می‌کنند و بر اساس اساسنامه و امیدنامه خود، اقدام به جمع‌آوری سرمایه از افراد و سرمایه‌گذاری این وجوه می‌کنند. صندوق‌ها سرمایه‌گذاری‌های انجام شده را مدیریت می‌کنند و کارمزد اندکی بابت این کار دریافت می‌کنند. افراد نیز به نسبت آورده و سرمایه خود از تغییر قیمت واحدهای صندوق سود یا زیان می‌کنند. این صندوق‌ها طبق نظارت بورس عمل می‌کنند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری گستره وسیعی از دارایی‌ها را پوشش می‌دهند که در بخش بعدی به آن اشاره خواهیم کرد.

انواع صندوق های سرمایه گذاری بر اساس دارایی صندوق

صندوق‌های سرمایه‌گذاری بر اساس دارایی تحت مدیریتشان به چند دسته تقسیم می‌شوند. در ادامه به انواع مختلف صندوق‌های سرمایه‌گذاری بر اساس دارایی‌شان اشاره می‌کنیم.

صندوق های سرمایه گذاری با درآمد ثابت

این دسته از صندوق‌های سرمایه‌گذاری معمولا به درد افراد ریسک‌گریز می‌خورند. صندوق‌های درآمد ثابت بخش عمده دارایی خود را به سرمایه‌گذاری در اوراق درآمد ثابت مانند اوراق مشارکت، سپرده بانکی، اوراق خزانه‌داری و موارد مشابه اختصاص می‌دهند. بخشی دیگر از دارایی این صندوق‌ها نیز که البته سهم آن اندک است، صرف سرمایه‌گذاری در بازار سهام تعلق می‌شود. صندوق‌های درآمد ثابت علاوه بر افراد ریسک‌گریز برای کسانی که مدت کوتاهی به پولشان نیاز ندارند، مناسب است. افزون بر این، صندوق‌های درآمد ثابت برای پایین آوردن ریسک سبد سرمایه‌گذاری هم مورد استفاده قرار می‌گیرند. این صندوق‌ها بازدهی بهتر از بانک دارند و سود روزشمار می‌دهند.

صندوق درآمد ثابت از نظر پرداخت سود به دو دسته تقسیم سودی و غیرتقسیم سودی قسمت می‌شود. صندوق تقسیم سودی مانند بانک عمل می‌کند و سود پرداختی را برای سرمایه‌گذاران خود واریز می‌کند اما صندوق غیرتقسیم سودی اصل پول و سود آن را یکجا و هنگام فروش واحدهای صندوق به فرد پرداخت می‌کند.

صندوق سرمایه گذاری سهامی

یکی دیگر از دسته‌های متنوع صندوق‌های سرمایه‌گذاری، صندوق‌های سهامی هستند. این نوع صندوق به دسته‌های دیگری تقسیم می‌شوند. صندوق‌های سهامی بخش عمده دارایی خود را به سهام اختصاص می‌دهند و بخش اندکی را نیز در سایر گزینه‌ها قرار می‌دهند. صندوق‌های سهامی برای افرادی که دانش زیادی از بازار سهام ندارند یا وقت زیادی برای تحلیل شرکت‌های مختلف ندارند، مناسب است. مدیران این صندوق‌ها به بررسی سهام شرکت‌های مختلف می‌پردازند و بهترین گزینه‌ها را برای سودآوری انتخاب می‌کنند. همان طور که در بالا اشاره کردیم، صندوق سهامی به دسته‌های متفاوتی تقسیم می‌شود. علاوه بر صندوق‌های سهامی عادی، صندوق‌های اهرمی، صندوق‌های بخشی و صندوق‌های شاخصی نیز در این دسته به چشم می‌خورند.

صندوق های اهرمی

صندوق‌های اهرمی یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری سهامی هستند که ساختار مخصوص به خود را دارند. صندوق‌های اهرمی یک بخش مانند صندوق‌های درآمد ثابت دارند و بخش دیگر آنها به واحدهای ممتاز اختصاص دارد. واحدهای ممتاز ریسک بالایی دارند و برای کسانی مناسب هستند که ریسک‌پذیری زیادی دارند یا آشنایی خوبی با بازار سهام دارند. سود و زیان صندوق اهرمی مضاعف است به این معنی که در صورتی که بازار رشد کند، صعود چشمگیری دارند ولی در صورت افت بورس نزول قابل توجهی را تجربه می‌کنند.

صندوق های شاخصی

یکی دیگر از انواع صندوق‌های سهامی صندوق‌های شاخصی هستند. هدف از تشکیل این صندوق‌ها آن است که مطابق با شاخص خاصی حرکت کنند. به عنوان مثال، یکی از این صندوق‌ها، صندوق شاخصی هم وزن کیان است که مطابق با شاخص هم وزن حرکت می‌کند.

صندوق های بخشی

یکی دیگر از انواع صندوق‌های سهامی صندوق‌های بخشی هستند. صندوق بخشی بیشتر دارایی خود را صرف سرمایه‌گذاری در یک صنعت یا گروه مشخص می‌کند و مابقی دارایی خود را به گزینه‌های دیگر اختصاص می‌دهد. صندوق‌های بخشی به دلیل همین نوع سرمایه‌گذاری و پورتفوی خود ریسک بالاتری نسبت به صندوق‌های سهامی عادی دارند ولی بازدهی آنها نیز می‌تواند بیشتر باشد.

صندوق سرمایه گذاری مختلط

صندوق‌های مختلط نوع دیگری از صندوق‌های سرمایه‌گذاری هستند. این نوع صندوق‌ها بسته به شرایط بازار پورتفوی خود را تغییر می‌دهند. صندوق مختلط در شرایطی که بازار سهامی صعودی است، تا 60 درصد دارایی خود را صرف سرمایه‌گذاری در بورس می‌کند و مابقی را به اوراق درآمد ثابت اختصاص می‌دهد. برعکس، در شرایطی که بازار سهام نزولی است، مدیران این صندوق سهم اوراق درآمد ثابت از کل دارایی‌های این صندوق را تا 60 درصد می‌رسانند و می‌توانند سهم سهام را تا 40 درصد کاهش دهند. این صندوق ریسک کمتری نسبت به صندوق‌های سهامی دارد.

صندوق تضمین اصل سرمایه

صندوق‎‌ تضمین اصل سرمایه یکی از صندوق های سرمایه گذاری مختلط است. ساختار این صندوق مشابه صندوق مختلط است که در بالا به آن اشاره کردیم. البته صندوق تضمین با صندوق مختلط تفاوت‌هایی هم دارد. صندوق تضمین اصل سرمایه به سرمایه‌گذاران این اطمینان را می‌دهد که به شرط نگهداری واحدهای صندوق در یک بازه زمانی معین، اصل سرمایه فرد را تضمین می‌کنند. البته اگر بازار صعود کند نیز به سرمایه‌گذار سود پرداخت می‌شود، هرچند کارمزدها در این صورت ممکن است بالاتر از صندوق سهامی عادی باشد.

صندوق سرمایه گذاری طلا

صندوق طلا گزینه‌ای برای سرمایه‌گذاری در طلا با پول کم به حساب می‌آید. این صندوق امکان سرمایه‌گذاری در طلا و سکه را با پول کم فراهم می‌آورد. صندوق طلا برای کسانی که مایل به سرمایه‌گذاری در طلا هستند، گزینه مناسبی به شمار می‌آید. این صندوق در ساعات 12 تا 15 روزهای شنبه تا چهارشنبه قابل معامله است. صندوق طلا قابل جعل شدن یا سرقت نیست و نیازی به جای امنی برای نگهداری ندارد. به همین دلیل نیز برای سرمایه‌گذاری بلندمدت گزینه مناسبی است. صندوق طلا به طور کلی در دسته صندوق‌های کالایی قرار دارد. در حال حاضر زعفران تنها کالایی است که جزو صندوق‌های کالایی قرار دارد و معامله می‌شود.

صندوق‌های جسورانه

صندوق جسورانه در ایران همان venture capital است. این صندوق‌ها معمولا به استارت‌آپ‌ها کمک می‌کنند و آنها را تامین مالی می‌نمایند. در صورتی که این استارت‌آپ‌ها به موفقیت برسند، صندوق‌های جسورانه یا خطرپذیر سود خوبی را تجربه خواهند کرد و در غیر این صورت بازدهی خوبی نخواهند داشت.

صندوق املاک و مستغلات

صندوق املاک و مستغلات که به عنوان صندوق‌های REIT نیز شناخته می‌شوند، به این منظور شکل گرفته‌اند تا سرمایه‌گذاران خود را از رشد قیمت مسکن بهره‌مند کنند. در این نوع صندوق‌ها، عمده دارایی معمولا روی املاک و مستغلات سرمایه‌گذاری می‌شود.

صندوق خصوصی

صندوق خصوصی یا private equity به صندوق‌هایی گفته می‌شود که برای تامین مالی و سرمایه‌گذاری پرمخاطره در شرکت‌های غیرسهامی عام فعالیت می‌کنند.

صندوق های پروژه ای

صندوق‌های پروژه در ایران صندوق‌هایی هستند که برای تامین مالی پروژه‌های گوناگون به کار گرفته می‌شوند. این صندوق‌ها طیف متنوعی از پروژ]‌ها شامل پروژه‌های عمرانی، ساختمانی و حتی کسب‌وکارهای جدید را تامین مالی می‌کنند.

صندوق در صندوق

صندوق در صندوق یکی دیگر از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است با این تفاوت که این صندوق به جای خرید دارایی از بازارها، صندوق‌های دیگر را می‌خرد. در حال حاضر صندوق در صندوق یا فراصندوق‌ها در ایران چندان مورد توجه نیستند و تعداد زیادی از آنها وجود ندارد.

انواع صندوق های سرمایه گذاری بر اساس روش انجام معاملات

صندوق‌های سرمایه‌گذاری از نظر معامله دو دسته هستند. برخی از آنها قابل معامله در بورس یا ETF هستند و برخی دیگر از آنها غیرقابل معامله در بورسند. در ادامه این موضوع را بیشتر شرح می‌دهیم.

صندوق قابل معامله در بورس یا ETF

صندوق‌های قابل معامله در بورس را تنها در ساعات باز بودن بازار مربوطه می‌توان معامله کرد. قیمت واحد این صندوق‌ها متغیر است و ممکن است قیمت معاملاتی آنها از قیمت NAV کمتر یا بیشتر باشد. در برخی موارد هم بهای معاملاتی آنها با قیمت NAV برابر می‌شود با این حال به خصوص در صندوق‌های سهامی و طلا قیمت دقیقا با NAV هر واحد برابر نیست.

صندوق مبتنی بر صدور و ابطال

صندوق صدور و ابطالی همان صندوق غیرقابل معامله در بورس است. صندوق‌های غیرقابل معامله در بورس معمولا ساعات معامله بیشتری دارند و در غیر از ساعات کاری بورس و فرابورس نیز قابل معامله هستند. قیمت واحدهای این صندوق‌ها با NAV هر واحد برابر است.

چگونه در صندوق ها سرمایه گذاری کنیم؟

برای سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها باید ابتدا کد بورسی داشته باشیم. برای داشتن کد بورسی نیز مراجعه به سامانه سجام و احراز هویت ضروری است. پس از این کار، برای خرید صندوق‌های قابل معامله می‌توانید از طریق پنل کارگزاری خود اقدام کنید. برای خرید صندوق‌های غیرقابل معامله باید با خود صندوق تماس بگیرید و از طریق اپلیکیشن یا وبسایت آن اقدام به خرید واحدهای صندوق مورد نظرتان کنید.

ارکان صندوق های سرمایه گذاری کدام است؟

ارکان صندوق معمولا شامل برخی افراد است. این ارکان عبارتند از مجمع صندوق، مدیر صندوق، مدیر ثبت، متولی صندوق، ضامن نقدشوندگی، ضامن جبران خسارت، حسابرس صندوق و کارگزار صندوق. این نکته را باید به یاد داشت که ممکن است برخی موارد جزو ارکان صندوق نباشند. به عنوان مثال همه صندوق‌ها ضامن نقدشوندگی ندارند.

اساسنامه و امیدنامه صندوق سرمایه گذاری چیست؟

اساسنامه صندوق سرمایه‌گذاری شامل مواد قانونی است که برای صندوق‌ها تدوین شده و به تایید سازمان بورس و اوراق بهادار رسیده است. امیدنامه صندوق نیز سندی است که مسایل مهم صندوق را توضیح می‌دهد.

بهترین صندوق سرمایه گذاری چیست؟

برای انتخاب بهترین صندوق سرمایه‌گذاری باید به چند نکته توجه کرد. یکی از آنها ارزش معاملات صندوق است. هرچه ارزش معاملات صندوق بالاتر باشد، آن صندوق نقدشوندگی بهتری دارد. حجم بزرگ و ارزش دارایی آن نیز می‌تواند نشانه‌ای از تجربه مدیران آن و میزان خوشنامی یا اعتماد به آن باشد. علاوه بر این، کارنامه صندوق در بازه‌های زمانی مختلف و بررسی بازدهی و ریسک و نسبت‌های مالی آن در انتخاب بهترین صندوق سرمایه‌گذاری کمک‌کننده است.

آیا سرمایه گذاری در صندوق همیشه سودآور است؟

سرمایه‌گذاری در صندوق همیشه هم سودآور نیست. به عنوان مثال، صندوق سهامی یا صندوق طلا از قیمت طلا و سکه یا وضعیت کلی بازار سهام پیروی می‌کنند. به همین دلیل هم در صورت افت قیمت آنها، این گزینه‌ها نیز با افت ارزش روبرو می‌شوند. البته گزینه ایمن‌تر و مناسب برای سرمایه‌گذاری کسانی که به ریسک پایین علاقه دارند، صندوق درآمد ثابت است.

حفظ تعادل بین ریسک و بازده در سرمایه گذاری

یکی از مهمترین نکاتی که باید هنگام سرمایه‌گذاری به خاطر داشت این است که بین ریسکی که قبول می‌کنیم و بازدهی که در نظر داریم، تعادل را رعایت کنیم. به همین دلیل بهتر است ترکیبی از دارایی‌ها را داشته باشیم. به عنوان مثال اگر تمام دارایی خود را صرف خرید صندوق درآمد ثابت کنیم، بازده کم ریسکی خواهیم داشت اما این بازده ممکن است در تورم چشمگیر به اندازه کافی خوب نباشد. قرار دادن تمام دارایی در دارایی ریسکی مانند صندوق سهامی یا طلا نیز می‌تواند بازدهی بالایی داشته باشد اما ریسک بیشتری نیز مقابل دارایی قرار دارد. به همین دلیل ترکیب این دارایی‌ها مقبول‌تر است. با این همه این مساله به روحیه سرمایه‌گذار هم بستگی دارد و به تشخیص او می‌تواند تمام دارایی در یک نوع صندوق قرار گیرد، هرچند این موضوع بهینه نیست.