اهرم مالی چیست؟ و چه کاربردی دارد؟

عمدتا در مباحث مالی افراد را به دو دسته ریسک‌پذیر و ریسک‌گریز تقسیم می‌کنند. این دو دسته رفتار متفاوتی دارند و روی گزینه‌های متفاوتی سرمایه گذاری می‌کنند. مهمترین مساله از نظر افراد ریسک‌پذیر دستیابی به سود است و در این مسیر حاضرند ریسک بالاتری در مقایسه با ریسک‌گریزها بپردازند. اگر شما هم جزو این دسته افراد هستید، شاید نام اهرم مالی را شنیده باشید. اهرم مالی یکی از ابزارهایی است که با استفاده از آن می‌توان سود بسیار بیشتری کسب کرد. البته نباید فراموش کنیم که مقدار زیان کردن نیز در صورت اشتباه بسیار بیشتر است.

اهرم مالی چیست؟

همان طور که گفتیم، اهرم مالی ابزاری است برای آن که بتوانیم بازدهی بیشتری از سرمایه‌گذاری خود به دست بیاوریم. اهرم در ایران در بازار آتی قابلیت کاربرد دارد. البته در خارج از کشور و بازارهای جهانی استفاده از آن بسیار وسیع‌تر است. اما اهرم چگونه کار می‌کند؟ به عنوان مثال، فرض کنید می‌خواهید 13 میلیون تومان را با استفاده از بازار آتی سرمایه‌گذاری کنید. در این صورت شما می‌توانید یک سکه طلا بخرید اما با استفاده از اهرم مالی، می‌توانید این مبلغ را به صورت ودیعه برای قرارداد آتی سکه به کار ببرید. در چنین شرایطی بسته به میزان اهرم خود، امکان خرید چند سکه طلا را خواهید داشت و تغییرات آتی قیمت سود و زیان شما را مشخص می‌کند. علاوه بر این، برخی دیگر نیز از کارگزاری‌ها اعتباری برای خرید سهام دریافت می‌کنند که به نوعی همان استفاده از اهرم مالی است.

یک کاربرد دیگر اهرم مالی برای شرکت‌ها است. شرکت‌ها از این ابزار برای تامین مالی خود استفاده می‌کنند. در صورتی که شرکتی چنین کاری را انجام دهد، نیاز به ورود مالکان جدید به شرکت را ندارد. البته چنین کاری ریسک آن شرکت را بالا می‌برد و مخاطرات خود را به همراه دارد.

شرایط استفاده از اهرم مالی

در بازار آتی قراردادهای دارایی با اهرم 10 شروع می‌شوند، البته بر اساس وضعیت بازار و مقدار وجه تضمینی که سرمایه‌گذار پرداخت می‌کند، این اهرم قابل تغییر است. فرض کنید می‌خواهید از بازار آتی 300 گرم زعفران بخرید. اندازه هر قرارداد آتی 100 گرم زعفران است و برای خرید 300 گرم شما باید 3 قرارداد آتی بخرید. البته برای ثبت سفارش باید مبلغ تضمین اولیه قرارداد و کارمزدها را داشته باشید.

اهرم مالی در شرکت‌های بورسی

اهرم مالی ابزاری برای افزایش بازدهی سرمایه گذاری به کار می‌رود. برخی از سرمایه گذاران بنا به دانش اقتصادی که دارند می‌توانند میزان روند قیمت دارایی‌ها را پیش‌بینی کنند. اما برای سرمایه‌گذاری، سرمایه کافی در اختیار ندارند. آنها برای این کار، از اهرم مالی استفاده می‌کنند.

به عنوان مثال، فردی قصد دارد یک واحد مسکونی خریداری کند اما وجه کافی برای این کار را ندارد. برای این که بتواند سرمایه‌گذاری خود را انجام دهد از بانک وام دریافت می‌کند. این دریافت کردن وام از بانک برای خرید واحد مسکونی، نوعی اهرم مالی است. در بازار بورس نیز اهرم مالی وجود دارد که در ادامه به بررسی آن‌ می‌پردازیم.

مزایا و معایب استفاده از اهرم مالی چیست؟

اهرم مالی مانند هر ابزار دیگری مزایا و معایبی دارد. در ادامه به برخی معایب و مزایای اهرم مالی اشاره می‌کنیم. به عنوان مثال، نوسان‌گیری و امکان کسب سود بالا از مزایای اهرم به شمار می‌آیند و ریسک بالای استفاده از آن نیز جزو معایب آن هستند.

درجه اهرم مالی چیست؟

درجه اهرم مالی برای سرمایه گذاران بسیار حائز اهمیت است. زیرا درجه اهرم مالی بیان کننده میزان حساسیت سود هر سهم نسبت به نوسانات درآمد شرکت است. برای محاسبه درجه اهرم مالی از فرمول زیر استفاده می‌شود.

که در آن متغیرها عبارتند از: درجه اهرم مالی (DFL)، سود قبل از بهره و مالیات شرکت (EBIT) و نرخ بهره (I).

اهرم مالی در انجام معاملات اعتباری چه کاربردی دارد؟

اهرم مالی در انجام معاملات اعتباری به سرمایه گذاران اجازه می‌دهد بدون ورود سرمایه گذار جدید دامنه سرمایه گذاری خود را از طریق اهرم مالی یا همان قرض گرفتن افزایش دهند.

اهرم مالی در قراردادهای مشتقه چه کاربردی دارد؟

قرارداد مشتقه، قراردادی است بین خریدار و فروشنده که در آن خریدار و فروشنده قرارداد می‌بندند که کالای خاصی با کیفیت و قیمت مشخصی را در زمان تعیین شده معامله کنند. در این نوع قرارداد‌ها اهرم مالی فعال است. برای انجام چنین معاملاتی از جمله قرارداد‌های آتی، قرارداد اختیار معامله و قرارداد‌های سوآپ وجه تضمین وجود دارد و خریدار تنها با در اختیار داشتن وجه تضمین، معامله را انجام می‌دهد.

کاربرد اهرم‌های مالی در قراردادهای آتی (Futures contract)

قرارداد آتی برپایه یک دارایی انجام می‌شود و همانند سایر قراردادهای مشتقه خریدار و فروشنده متعهد می‌شوند یک دارایی را در زمان آینده که از قبل مشخص شده است معامله کنند. اما خریدار و فروشنده برای اینکه بر تعهد معامله خود پایبند باشند باید وجهی را تحت عنوان، وجه تضمین در حساب خود داشته باشند. اما اهرم مالی که در قرارداد آتی وجود دارد چگونه عمل می‌کند؟ اهرم مالی در قرارداد آتی به این صورت است که خریدار با عقد قرارداد می‌تواند تنها با وجه تضمین مقدار مشخصی از کالا را در حال حاضر خریداری کند و در بازار برای همان سر رسید بفروش برساند.

در نتیجه سرمایه گذار با مبلغ بسیار کمتری از مبلغ کل قرارداد می‌تواند از انجام معاملات و پیش‌بینی قیمت در آینده کسب سود کند.

کاربرد اهرم‌های مالی در قراردادهای اختیار معامله (Options Contract)

اهرم مالی در قرارداد اختیار معامله همانند قرارداد آتی است. با این تفاوت که در قرارداد اختیار معامله خریدار حق دارد یک دارایی را با قیمت و کیفیت مشخصی در زمان تعیین شده بخرد. اما این اختیار را دارد که قبل از سر رسید معامله را فسخ کند. برای این کار شخص خریدار در ابتدای معامله مبلغی را تحت عنوان قیمت اختیار به فروشنده پرداخت می‌کند.

کاربرد اهرم‌های مالی در قراردادهای سواپ (Swap Contract)

قرارداد سوآپ، قراردادی است که در آن خریدار و فروشنده پرداخت‌های آتی خود را با یکدیگر معامله می‌کنند. این قرارداد در ذیل قرار‌دادهای دیگری قرار دارد.

وجه تضمین اولیه چگونه محاسبه می‌شود؟

وجه تضمین اولیه به درصدی از قیمت خرید اوراق گفته می‌شود که اخذ می‌شود تا ضامنی برای جلوگیری از عدم انجام قرارداد باشد. مقدار آن بر اساس قراردادهای آتی مختلف متفاوت است. در برخی از موارد، مبلغ وجه تضمین اولیه حدود 20 درصد ارزش قرارداد است که بر اساس قیمت پایه اولین روز معاملاتی سنجیده می‌شود. این مبلغ هنگام انجام موقعیت فروش از فروشنده ستانده می‌شود و به صورت بلوکه باقی می‌ماند.

وجه تضمین لازم چیست؟

در بالا به وجه تضمین اولیه اشاره کردیم. اما وجه تضمین برای ثبت سفارش لازم است. در پایان هر روز، مبلغی نهایی سفارش تحت عنوان وجه تضمین اعلام می‌شود و خریدار باید دست کم 70 درصد از مبلغ فوق را در حساب خود داشته باشد. در غیر این صورت، اخطاریه‌ای برای وی صادر می‌شود تا وجه تضمین خود را بالا ببرد. پس از دریافت اخطاریه، فرد دو راه دارد: یا حساب خود را افزایش می‌دهد یا از سفارش صرف‌نظر می‌کند.

اهرم چقدر عایدی دارد؟

به طور کلی برای محاسبه اهرم مالی باید ارزش قرارداد را بر وجه تضمین اولیه تقسیم کرد. اگر اهرم بازار آتی 10 باشد، به معنای آن است که اگر فرد در بازار عایدی یک درصد سود کند، در بازار آتی 10 درصد سود خواهد کرد. البته باید به یاد داشت که در مورد زیان هم همین طور است. یعنی اگر شما در بازار عادی یک درصد زیان می‌کردید، با استفاده از اهرم 10، ده درصد ضرر خواهید کرد. علاوه بر این، اگر اهرم مورد استفاده 5 باشد، به ازای هر درصد سود یا زیان سرمایه‌گذار در بازار عادی، 5 درصد در بازار آتی سود یا ضرر خواهید برد و اگر اهرم 20 باشد، به ازای هر درصد سود یا زیان فرد در بازار عادی، در بازار آتی 20 درصد سود یا زیان می‌کند.

آشنایی با صندوق‌های اهرمی

در بازار سرمایه دسته‌ای از صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارند که به عنوان صندوق‌های اهرمی معروف هستند. این صندوق‌ها امکان استفاده از اهرم مالی را برای سرمایه‌گذاران خود فراهم می‌سازند. این صندوق‌ها برای افراد ریسک‌پذیر مناسب است و ریسک بالایی دارند. در اغلب این صندوق‌ها اهرم متغیر است اما صندوق اهرمی شاخصی کیان با نماد دوایکس اهرم ثابت دو دارد. این صندوق مبتنی بر شاخص کل نیز هست یعنی وزن هر صنعت در پورتفوی این صندوق با وزن آن صنعت در شاخص کل برابر است.

جمع‌بندی

در این مطلب به اهرم مالی در بازار آتی اشاره کردیم. استفاده از اهرم مالی برای افراد ریسک‌پذیر مناسب است که آشنایی خوبی هم با بازارهای سرمایه دارند و برای افراد ریسک‌گریز اصلا توصیه نمی‌شود. اگر آشنایی خوبی با بازارهای سرمایه‌گذاری مختلف ندارید، گزینه‌های مناسب‌تری مانند صندوق‌های سرمایه‌گذاری وجود دارند که ریسک پایین‌تری دارند. اگر هم به چنین بازاری علاقمند شده‌اید، ابتدا دانش خوبی در مورد آنها به دست آورید.